اوضاع جدید سوریه بعد از آزادی کشیش آمریکایی

جورج سمعان

الحیات (انگلستان)

رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه عقب نشینی کرد. اندرو برانسون کشیش آمریکایی آزاد شد و آخرین جلسه محاکمه او صوری بود. این «معامله» زمان زیادی گرفت و اقتصاد ترکیه بابت تحریم هایی که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا بر مقامات آنکارا تحمیل کرد و بابت عوارض گمرکی بر واردات فولاد و آلومینیم از ترکیه، بهای سنگینی پرداخت. حزب حاکم عدالت و توسعه قبلا نیز روند مشابهی را پس از سرنگون کردن هواپیمای سوخو-٢٤ روسی طی کرده بود.
آزاد کردن کشیش برانسون زمینه ساز شکل گیری اوضاع سیاسی جدیدی در ترکیه و منطقه است. ترامپ رئیس جمهور آمریکا بدون شک دستاوردی کسب کرده است که از آن در انتخابات میان دوره ای کنگره استفاده خواهد کرد. او از اردوغان تشکر کرد و وعده روابط «ممتاز» را به او داد. بدون شک بازخورد عملی این وعده، لغو تحریم مقامات ترکیه و کاهش عوارض گمرکی واردات فولاد و آلومینیم از ترکیه خواهد بود. همچنین بعید نیست واشنگتن بار دیگر اجری «نقشه راه» در منبج را برای بیرون راندن نیروهای «یگان های مدافع خلق کرد» از این شهر از سربگیرد. قابل توجه این که اردوغان بلافاصله بعد از تصمیم دادگاه برای آزاد کردن کشیش آمریکایی، کردها را تهدید کرد کانال هایی که اطراف منبج حفر می کنند را به گور آنها تبدیل خواهد کرد. رئیس جمهور ترکیه از واشنگتن به علت اجرا نکردن نقشه راه که بر خروج یگان های مدافع خلق از منبج و گشت زنی مشترک آمریکا و ترکیه در آنجا تصریح دارد انتقاد کلد ولی گفت کشورش این کار را انجام خواهد داد.
همانطور که آزادی کشیش برانسون به ترامپ درانتخابات ماه آینده کمک می کند، گرم شدن دوباره روابط آمریکا و ترکیه به اردوغان امکان خواهد داد موقعیت خود را در برابر مسکو تقویت کند. او اکنون می تواند از روابط جدید خود با آمریکا و اروپا برای کاستن از فشار روسیه بر کشورش استفاده کند به ویژه که دیدگاهش برای حل و فصل بحران سوریه کلا به غرب نزدیک است. آنها معتقدند پیش از برگزاری انتخابات در سوریه و کنار زدن بشار اسد، هیچ راه حلی در کار نخواهد بود. اردوغان به دنبال محکم کردن جای پای خود در شمال سوریه است و اگر بازگشت آوارگان سوری به کشورشان با مشکل مواجه شود، ترکیه مناطق حضور نیروهایش در شمال سوریه را که معادل مساحت کشور لبنان است حفظ خواهد کرد. در اوضاع سیاسی جدید، احتمالا آنکارا این منطقه را به «نوار غزه» یا «سوریه کوچک» تبدیل خواهد کرد به این معنا که دولت خودگردان در آن ایجاد می کند تا راه حلی سیاسی که احتمالا تا پایان ریاست جمهوری اسد در سال ٢٠٢١ به تعویق خواهد افتاد، به دست آید. این دولت محلی زمینه را برای پذیرش آورگان سوری فراهم خواهد کرد به ویژه که دولت ترامپ سیاست خود را تغییر داد و تاکید کرد در شرق سوریه باقی می ماند. آمریکا که اکنون ٢٢ پایگاه در شرق سوریه دارد به کردها کمک مالی و نظامی و دیپلماتیک و مشورتی خواهد کرد تا تشکیلاتی مستقل از دمشق برای اداره این مناطق ایجاد کنند. به این ترتیب بحران سوریه دچار تحولی راهبردی خواهد شد که با طرح دیرینه روسیه از زمان مداخله نظامی آن در سوریه همخوانی ندارد. شاید به همین علت بود که سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، واشنگتن را به تلاش برای تجزیه سوریه و چه بسا تشکیل «کردستان بزرگ» متهم کرد تا به این ترتیب اردوغان را با خود همراه کند که بر ویران کردن «لانه های تروریسم در شرق فرات» تاکید دارد.
اکنون سئوال این است که کرملین در برابر تصمیم آمریکا برای باقی ماندن در شرق سوریه تا زمان خروج ایرانی ها و شبه نظامیان آنها از این کشور، و در برابر تصمیم ترکیه برای حضور طولانی مدت در شمال سوریه تا زمان دستیابی به راه حل چه خواهد کرد. آیا روسیه که تمایلی برای پایان دادن به حضور ایران در سوریه قبل از دستیابی به توافقی سودمند با واشنگتن ندارد، تسلیم شرایط جدید خواهد شد یا این که سوریه عملا وارد فصل تقسیم موقت یا دائمی شده است؟
به این ترتیب «معامله» برای آزاد کردن کشیش آمریکایی و پیامدهای آن اوضاع در سوریه را متحول خواهد کرد و همه طرف های ذیربط را به موضع گیری جدید وادار خواهد کرد تا زمانی که معامله ای بزرگ صورت گیرد که در صورت اصرار بازیگران بر مواضع خود، موجب تثبیت تقسیم جغرافیایی سوریه خواهد شد.
مترجم: اکبر زارع زاده

پاسخی بگذارید