تاریخ: ۰:۴۷ :: ۱۳۹۶/۱۲/۲۷
انتصاب پمپئو نگرانی ها درباره برجام را افزایش می دهد

پاتریک وینتور

گاردین (انگلستان)

برکناری ناگهانی رکس تیلرسون از وزارت خارجه آمریکا از منظر جهان خارج به عنوان تقویت سیاست موسوم به “نخست آمریکا”ی دونالد ترامپ تعبیر شده و ضربه ای جدی را به آینده توافق هسته ای ایران وارد کرده است و منادی احتمالی جنگ تمام عیار تجاری با اتحادیه اروپاست.
ترامپ در اظهارات کوتاه خود در مورد برکناری تیلرسون، به وجود اختلاف نظرات سیاسی میان خود و تیلرسون در ارتباط با ایران اشاره کرد.
رئیس جمهور آمریکا نفرت خود را از توافق هسته ای سال ٢٠١٥ – موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک – مخفی نساخته است. این توافق در ازای رفع تحریم ها، محدودیت های شدیدی را بر برنامه هسته ای ایران اعمال کرد. ولی تیلرسون همواره درخواست کرده است که آمریکا همگام با متحدان اروپایی خود، از این توافق حمایت کند.
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، روز سه شنبه، در صفحه توئیتر خود نوشت: “ترامپ عادت به غیرقابل پیش بینی بودن دارد و به همین دلیل برای هر کسی که می‌خواهد با او تعامل کند، غیرقابل اعتماد است. اگر امضای آمریکا فقط ٤ تا ٨ سال اعتبار داشته باشد، دیگر کسی تمایلی نخواهد داشت که با کاخ‌سفید به توافق برسد.”
فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز از تأثیرات احتمالی برکناری تیلرسون بر توافق هسته ای ایران نگران خواهد شد. کشورهای فرانسه، آلمان و انگلیس تحت فشار شدید آمریکا و کشورهای حوزه خلیج [فارس] قرار داشته اند که توافق هسته ای را پاره کنند یا حداقل بندهای تازه ای به آن اضافه کنند تا برنامه موشکی بالستیک ایران را نیز شامل شود.
اگرچه فرانسه و آلمان در مورد موشک های بالستیک ایران با آمریکا اتفاق نظر دارند، ولی اتحادیه اروپا از چارچوب کلی توافق هسته ای و نه فقط به علت مشارکت موفق آن در خلع سلاح هسته ای، بلکه به عنوان نماد چند جانبه گرایی دفاع می کنند.
مایک پمپئو، جانشین تیلرسون، منتقد توافق هسته ای ایران بوده است. او در خلال یک سال ریاست خود بر سازمان سیا، دستورات تازه ای را برای هدف قرار دادن فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب ایران از طریق عملیات اطلاعاتی صادر کرد.
در آلمان نیز، سیاستمداران با نگرانی اظهار داشته اند که برکناری تیلرسون بیانگر قصد ترامپ برای به راه انداختن جنگ تمام عیار تجاری با اتحادیه اروپاست، اقدامی که تیلرسون – تاجر سابق – با آن مخالف بود.
ترامپ در سخنانی که طی آن، برلین را هدف قرار داده بود، در اواخر هفته گذشته در صفحه توئیتر خود نوشت: “بسیاری از کشورهایی که بدترین روابط را با ما در زمینه های تجاری و نظامی دارند، متحدان ما – آن گونه که دیگران می خواهند بنامند – هستند”. او در ادامه شرکت مرسدس بنز را مورد حمله قرار داد.
میشائیل روت، معاون وزیر خارجه آلمان، در صفحه توئیتر خود نوشت: “برکناری رکس تیلرسون شرایط را بهتر نخواهد کرد”…
توماس اوپر مان، نماینده مجلس از جناح چپ میانه، تیلرسون را همانند “میانجی قابل اتکا و هوشمند” توصیف کرد که برکناری او می تواند “ضربه دیگری بر روابط میان آلمان و آمریکا باشد.”
اوپر مان، معاون رئیس مجلس آلمان همچنین گفت این تصمیم ترامپ نشان داد که رئیس جمهور آمریکا “دمدمی مزاج و نامتعادل است.”
در مسکو، برکناری تیلرسون – اندکی پس از آن که او روسیه را به علت مسموم ساختن سرگئی اسکریپال جاسوس دوجانبه روسی، مورد انتقاد قرار داد – مورد تمسخر سخنگوی وزارت خارجه قرار گرفت. او پرسید آیا ولادیمیر پوتین در برکناری او مقصر بوده است یا خیر.
ولی سیاستمداران انگلیسی میان اظهار حمایت شدید تیلرسون از انگلیس در جنگ دیپلماتیک با روسیه و تصمیم ترامپ در برکناری او ارتباط قائل شده اند. جو سوئین سون، سخنگوی امور خارجی حزب لیبرال دموکرات، گفت: “پس از آن که تیلرسون از انگلیس در حمله به روسیه حمایت کرد به وسیله ترامپ برکنار شد و این پیامی آشکار محسوب می شود: روابط ویژه با دولت ترامپ بسیار بی معناست و قرار دادن همه تخم مرغ های تجاری ما در سبد آمریکا دیوانگی است.”
پت مک فادن، وزیر پیشین امور خارجه در حزب کارگر، با اشاره به روابط خاص واقعی میان ترامپ و ولادیمیر پوتین، گفت: “وقتی کاخ سفید گفت که در کنار نزدیک ترین متحد خود خواهد ایستاد، گمان کردیم منظورشان ما هستیم.”
لیام بایرن، وزیر سابق حزب کارگر، گفت: “وزیرخارجه تیلرسون و وزارت تجارت آمریکا در این هفته در کنار ما علیه روسیه ایستادند – اما کاخ سفید همچنان از کار خودداری می کند.”
این برکناری ناگهانی ضربه به بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس، محسوب می شود زیرا او در اظهارات سه شنبه صبح خود گفته بود به شدت بر حمایت تیلرسون از موضع انگلیس حساب می کند – و تنها ساعتی بعد، ترامپ رأی عدم اعتماد نهایی خود را به تیلرسون داد.
دفتر نخست وزیری انگلیس اندکی بعد اعلام کرد: “ما از روابط و همکاری عالی رکس تیلرسون سپاسگذاریم و امیدواریم این روابط در زمان وزیر خارجه تازه آمریکا نیز ادامه داشته باشد.”
برکناری تیلرسون شاید همچنین باعث خوشحالی عربستان سعودی و امارات متحده عربی شود که از واکنش متعادل او در مناقشه با قطر ناخرسند بودند.
هنگامی که عربستان سعودی و متحد اماراتی آن در ماه ژوئن، قطر را تحریم کردند، ترامپ فوراً جانب ریاض را گرفت، ولی تیلرسون این اقدام سعودی ها را مورد انتقاد قرار داد و سعی کرد به میانجی گری بپردازد.
ولی مایکل استفان، کارشناس مسائل خلیج [فارس] در اندیشکده دفاعی روسی Rusi می گوید: “اگر کسانی در خلیج [فارس] به واقع گمان می کنند که یک دولت ناکارآمد همانند دولت کنونی آمریکا با کنار رفتن تیلرسون، به ناگهان مطابق میل آنها خواهد شد، کاملاً در اشتباه است. هیچ تحول تازه ای رخ نداده … و سیاست همان است که بود.”
قرار است که شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، هفته آینده از واشنگتن دیدار کند. او برای جلب حمایت سیاسی بیشتر، بر کاخ سفید و نه وزارت خارجه متکی بوده است.
به نقل از ایمیل هایی که در اختیار روزنامه نیویورک تایمز قرار گرفته، امارات متحده عربی، همپیمان بزرگ عربستان، در برکناری تیلرسون به طور محرمانه، اعمال نفوذ کرده است.