تاریخ: ۱۰:۴۹ :: ۱۳۹۶/۱۲/۲۶
فشار اروپایی ها درباره برنامه موشکی ایران، احزاب مختلف در این کشور را متحد کرده است

سعید جعفری

المانیتور (آمریکا)


نشانه هایی وجود دارد که سفر اخیر ژان  لو دریان، وزیر امور خارجه فرانسه، به ایران در دستیابی به اهداف خود چندان موفق نبوده است. این سفر با هدف هموار کردن راه برای سفر بسیار مهم امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، در آینده نزدیک و نیز نرم تر کردن موضع ایران در مذاکره درباره مسائل منطقه ای و برنامه موشک های بالستیک این کشور انجام شد. در عوض، هم تهران و هم فرانسه همچنان بر موضع خود در این مسائل باقی مانده اند.
لو دریان فقط چند ساعت پیش از ورودش به تهران گفت ایران باید به نگرانی های بین المللی درباره برنامه موشک های بالستیک خود توجه نشان دهد چون در غیر این صورت با خطر تحریم های جدید رو به رو خواهد شد. گرچه علت لحن تند او، به ویژه در آستانه سفرش، مشخص نیست، اما نمی توان تأثیر منفی آن را بر نتیجه سفر وی نادیده گرفت.
در واقع، وزیر امور خارجه فرانسه با استقبال چندان گرمی مواجه نشد. با وجود دیدارهای مختلف با مقامات عالی رتبه دولتی در ایران، محتوای این ملاقات ها نشان دهنده عدم پیشرفت در راستای حل اختلافات است.
لو دریان در ٥ مارس با علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرد. شمخانی، از فرماندهان پیشین با درجه دریاداری، در این دیدار با لباس نظامی حاضر شد؛ حرکتی که رسانه های ایرانی آن را اقدام تهران برای رساندن پیام به فرستاده فرانسوی توصیف کردند. لازم به ذکر است که شمخانی را اصلاح طلب می دانند و مدت زیادی است که در لباس نظامی دیده نشده است.
لو دریان همچنین در ٥ مارس با همتای ایرانی خود، محمدجواد ظریف، ملاقات کرد؛ اما به گزارش منابع رسمی، این نشست بیشتر بر توافق هسته ای و چگونگی پایبندی فرانسه به تعهدات خود متمرکز بود. در این دیدار، ظریف از فرانسه و اروپا به علت عدم ایفای نقشی فعال تر برای حفظ توافق و تنها تلاش برای راضی نگه داشتن آمریکا انتقاد کرد. در مجموعه توئیت هایی که پس از نشست آن ها منتشر شد، ظریف گفت به فرانسه یادآوری کرده است که اتحادیه اروپا باید به جای تلاش برای راضی کردن آمریکا به علت تکرار خواسته های نامربوط، این کشور را به پایبندی به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) وادار کند. وزیر امور خارجه ایران همچنین در صفحه توئیتر خود نوشت تهران بر موضع خود درباره ماهیت غیر قابل مذاکره برنامه موشکی کشور می ایستد.
این اتفاق زمانی می افتد که تندروهای ایرانی به هر نوع مذاکره با غرب درباره برنامه های موشکی کشور به شدت حساس شده اند. لازم به ذکر است که آیت الله سید علی خامنه ای، رهبر معظم ایران، نیز بارها این نکته را تکرار کرده است. [آیت الله] خامنه ای در یکی از سخنرانی های خود در مراسم فارغ التحصیلی دانشجویان دانشکده افسری در ٢٥ اکتبر، گفت: «همان طور که بارها اعلام کرده ایم، دوباره اعلام می کنیم که توانایی دفاعی کشور قابل مذاکره و معامله نیست.»
اما نکته جالب این است که به نظر می رسد حتی میانه روهای ایران نیز از پیشنهاد مذاکره درباره برنامه موشکی کشور استقبال نمی کنند. آقای حسن روحانی، رئیس جمهور، پیش از این موضع مشابهی درباره احتمال مذاکرات موشکی با غرب داشته است. وی در سخنرانی خود در ٤ فوریه گفت: «در جهانی که آمریکا به شدت کشورهای دیگر را با جنگ افزارهای جدید اتمی تهدید می کند، می توانید بگویید که شما به توانایی های نظامی نیازی ندارید؟ ما به مذاکره با کسی یا توافق با هیچ قدرت خارجی درباره توانمندی های دفاعی خود نیازی نداریم.»
در همین حال، همان طور که ظریف و روحانی به لو دریان خاطرنشان کردند، تهران از به ظاهر تسلیم اروپا در برابر فشار آمریکا درباره فرجام راضی نیست. بنا بر این «نه» قاطعانه تهران به وزیر امور خارجه فرانسه (به ویژه با توجه به سفر احتمالی مکرون به ایران) می تواند پیامی مهم برای اروپا و آمریکا باشد.
برای ایرانی ها، سیاست فشار دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا (و پاسخ اروپایی ها) یادآور رویدادهای سال های ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٥ است که ایران بر سر برنامه هسته ای خود با انگلیس، فرانسه و آلمان در تعامل بود. هم آقای روحانی و هم ظریف آن مذاکرات را اداره می کردند؛ مذاکراتی که توافق ایران را برای تعلیق داوطلبانه و موقت فعالیت های غنی سازی اورانیوم به عنوان اقدامی اعتمادساز در بر داشت. در نهایت زمانی که اروپا (در نتیجه فشار دولت جرج دبلیو بوش) خواستار پایان دائمی غنی سازی در خاک ایران شد، مذاکرات بی نتیجه رها شد. با توجه به این تجربه که در نهایت نفعی برای ایران نداشت، آن ها از همان ابتدا در برابر هرگونه ضمیمه یا افزوده ای به برجام مقاومت می کنند.
در واقع، به نظر می رسد که قابل مذاکره نبودن توانایی دفاعی ایران (از جمله موشک های بالستیک این کشور) یکی از معدود نکاتی است که هم تندروها و هم میانه روها در ایران بر سر آن توافق دارند. در عین حال، تهران نگران است که اگر روند فرسایشی کنونی ادامه پیدا کند، می تواند به این نتیجه بیانجامد که تهران هیچ نفعی از برجام نبرد. این در حالی است که همان طور که ظریف به لو دریان گفت، آژانس بین المللی انرژی هسته ای در ١٠ گزارش متوالی خود پایبندی ایران را به تعهدات خود در زمینه توافق هسته ای تأیید کرده است.
در روز ٢٣ فوریه، عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران هشدار داد که اگر سود اقتصادی وعده داده شده تحقق نیابد و بانک های مهم همچنان به خودداری از داد و ستد با جمهوری اسلامی ادامه دهند، ممکن است کشورش از برجام کنار برود. در همین حال، ظریف در مصاحبه ای در ١٠ مارس با روزنامه شرق، بر تعامل با اروپایی ها در زمینه مسائل منطقه ای تأکید کرد و گفت: «ایران و اروپا ٣٠ سال است که مذاکره می کنند و این مذاکرات گفتگوی منطقه ای ما را نیز شامل می شود. اما اگر اروپایی ها می خواهند از این موضوع به عنوان شیوه ای برای دلجویی از آمریکا استفاده کنند، با چالش های دیگری مواجه خواهند شد.»
ظریف و روحانی همواره این ایده را دنبال کرده اند که ایران به عنوان بازیگر و شریک بالقوه ای برای غرب می تواند به تقویت ثبات و امنیت منطقه کمک کند. به نظر می رسد که این تلاش ها تا حدودی موفق بوده است؛ زیرا در حال حاضر اروپا برای استفاده از کمک ایران در حل بحران های منطقه ای با این کشور تعامل دارد. به همین ترتیب، به نظر می رسد تصویر بزرگتر این باشد که ایران در حال حاضر می داند که وقتی پای تأمین امنیت منطقه و مبارزه با بی ثباتی در خاورمیانه در میان باشد، نقش این کشور تا چه اندازه برای اروپا مهم است. اما در عین حال نباید این موضوع را نادیده گرفت که ایران انتظار دارد اروپا در برابر تبدیل شدن به بخشی از ترفند ترامپ برای نابودی تدریجی برجام مقاومت کند.

پاسخی بگذارید