هند و ایران: گاز، توسعه گذرگاه های منطقه ای و جنگ اقتصادی  بر سر بنادر

محمد المذحجی

القدس العربی (انگلستان)


سفر آقای حسن روحانی، رئیس جمهور ایران به هند رنگ و بوی فراوان اقتصادی دارد. یک هیأت تجاری بزرگ به منظور مشارکت در کنفرانسی مشترک برای توسعه روابط تجاری و اقتصادی میان دو کشور وی را در این سفر همراهی می کنند. پاکستان (رقیب تاریخی هند) که راه های تجاری هند را به سمت غرب به ویژه آسیای مرکزی و قفقاز بسته است و تأثیر منفی روی خطوط لوله انرژی به سمت این کشور داشته، به صورت مستقیم و غیر مستقیم در دستور کار این سفر قرار دارد. دهلی نو تلاش می کند پاکستان را از طریق توسعه روابط دو جانبه با ایران با هدف مشارکت در توسعه گذرگاه های منطقه ای دور بزند گذرگاه هایی که از خاک ایران عبور می کند به ویژه به سمت آسیای مرکزی ادامه می یابند. به همین علت بندر چابهار منطقه بسیار با اهمیتی برای رسیدن به این گذرگاه های تجاری مهم است، به علاوه این که نزدیک بندر بمبئی است (١٧٠٠ کیلومتر از آن فاصله دارد) و امکانات این بندر برای رقابت با بندر گوادر پاکستان مناسب است که تنها ٧٢ کیلومتر با چابهار فاصله دارد و چین با سرعت بسیار زیاد به توسعه آن ادامه می دهد و در جهت ساخت بزرگ ترین پایگاه دریایی خود در خارج از قلمرو سرزمینی اش فعالیت می کند. هند نارضایتی خود را پنهان نکرده بلکه نگرانی خود را از فعالیت فراوان چین در قلمرو سرزمینی و آبی منطقه ای پاکستان نشان می دهد. تهران به میزان زیادی روی رقابت دهلی نو با چین و اسلام آباد در جهت امضای قراردادهای تجاری، بانکی و مالی به علاوه جذب میلیاردها دلار سرمایه گذاری های هند در بخش های متعدد از جمله انرژی، ترابری و راه سازی حساب می کند.
چابهار حلقه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب
از زمان انتشار خبرها درباره سرمایه گذاری های بزرگ چین برای توسعه بندر گوادر، دهلی نو تمایل خود را برای توسعه بندر چابهار در منطقه بلوچستان سنی نشین واقع در جنوب شرقی ایران و نزدیک بندر گوادر ابراز کرد. این مسئله در گام نخست رسیدن کالاهای هندی را به افغانستان و به آسیای مرکزی سرشار از گاز تسهیل می کند. نیتین گادکاری، وزیر حمل و نقل هند ده ژانویه ماه گذشته اعلام کرد توسعه بندر چابهار مهم ترین طرح اقتصادی مشترک میان دو کشور است. تهران تلاش می کند از طریق همکاری بیشتر با دهلی نو به بیشترین سرمایه گذاری های این کشور دست یابد. این مسئله را خبرگزاری رویترز افشا کرد به این ترتیب که این خبرگزاری گزارش داد هند نزدیک ٨٥ میلیون دلار به عنوان مرحله نخست برای توسعه زیرساخت ها در بندر چابهار سرمایه گذاری کرده است. این بندر از نزدیک ترین بنادر آب های گرم به منطقه آسیای مرکزی است.
در دیدار نارندرا مودی، نخست وزیر هند با رهبر معظم ایران [آیت الله] [سید] علی خامنه ای در تهران در تاریخ ٢٤ می گذشته بر اهمیت چابهار تأکید شد. به این ترتیب که رهبر ایران گفت: “جمهوری اسلامی ایران از توسعه روابط دو جانبه با هند به عنوان یک قدرت اقتصادی رو به رشد استقبال می کند و به توافق های امضا شده با این کشور به صورت جدی به دور از هرگونه اثرگذاری سیاسی عمل خواهد کرد. منظور وی در اینجا روابط با پاکستان بود. وی افزود علاوه بر نفت و گاز بندر چابهار می تواند حلقه مهمی در اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب باشد و زمینه مناسب را برای همکاری عمیق و بلند مدت میان دو کشور فراهم کند. دو کشور در آن سفر هشت یادداشت تفاهم در زمینه همکاری های تجاری و اقتصادی امضا کردند؛ از جمله آن ها یادداشت تفاهمی میان سازمان بنادر و کشتیرانی ایران و بانک اگزیم هند با هدف گشایش خط اعتباری به منظور سرمایه گذاری در چابهار بود.
قرارداد توسعه بندر چابهار میان دو شرکت دولتی “ساخت و توسعه زیر ساخت های” ایران و India Ports Global Private Limited هند امضا شد. دو پایتخت بر توسعه راه های ایران و تقویت زیرساخت ها در این زمینه توافق کردند. طی این سفر و با حضور رئیس جمهور افغانستان، تهران و دهلی نو و کابل توافقی سه جانبه را در زمینه حمل و نقل و توسعه راه ها به منظور فراهم کردن گذرگاهی امن و مطمئن به منظور دستیابی به بازارهای افغانستان و صادرات کالاها و مواد معدنی از افغانستان به بازارهای منطقه امضا کرده و این سه کشور بر این مسئله تأکید کردند این امر به پایه گذاری صلح و ثبات در افغانستان و سایر کانون های بحران و تنش در منطقه کمک خواهد کرد.
ادامه رایزنی ها
کمی پیش از آغاز صدور گندم به افغانستان از سوی هند از طریق خاک ایران و از طریق بندر چابهار عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی ایران در تاریخ دهم ژانویه به هند سفر کرد. این وزیر گفت دو کشور درباره سرمایه گذاری های هند به ارزش یک میلیارد دلار به منظور توسعه راه اهن میان شهر زاهدان (مرکز استان بلوچستان ایران) و چابهار و خرید ٢٠٠ لوکوموتیو به ارزش ٦٠٠ میلیون دلار در طول سه سال آینده از سوی ایران توافق کردند.
وزیر حمل و نقل هند تأکید کرد دهلی نو و تهران تمام مشکلات مربوط به بندر چابهار را حل کرده اند و توسعه این بندر با سرعت بیشتر در آینده انجام می شود. وی افزود تعدادی اختلاف درباره میزان سودی وجود داشت که ایران در مقابل سرمایه گذاری های هند باید پرداخت می کرد و وی افزود روابط اقتصادی دو کشور بر مبنای منافع دو طرف مبتنی است. وی توضیح داد: “چابهار” نیروی محرکه تجاری میان کشور وی و افغانستان، روسیه و کشورهای منطقه آسیای مرکزی است وی این بندر ایران را فرصتی طلایی برای پرهیز از عبور از خاک پاکستان توصیف کرد.
گاز مطرح است
با وجود فشارهای آمریکا و تحریم های این کشور دهلی نو قصد دارد میلیاردها دلار در بخش انرژی و مشخصا تولید گاز [در ایران] سرمایه گذاری کند. روزنامه “تایمز مالی” هند افشا کرد شرکت “او وی ال” نفتی هند پیشنهاد سرمایه گذاری شش میلیارد و دویست میلیون دلاری برای توسعه میدان گازی فرزاد – ب  ایران در آب های خلیج فارس را به وزیر نفت ایران تسلیم کرده است. به علاوه این که خطوط لوله انتقال گاز نقش مهمی در تقویت روابط میان دو کشور ایفا می کند، این مسئله ای بود که سفیر ایران در هند غلام رضا انصاری بدان اشاره کرد. وی گفت این خطوط لوله روابط منطقه ای را به میزان زیادی تقویت می کند.
پیش از این شرکت “او وی ال” طرح اقتصادی بزرگی را به وزارت نفت ایران به ارزش یازده میلیارد دلار برای ساخت خطوط لوله دریایی از خلیج فارس به هند به منظور انتقال گاز ایران مطرح کرده بود، اما تهران این طرح را رد و اعلام کرد قیمت های پیشنهادی دهلی نو برای خرید گاز ایران بسیار پایین است.
اما در نهایت مهم ترین مسئله این است که دهلی نو و تهران در جهت عمیق تر کردن روابط دو جانبه قدم برمی دارند و تهران تخفیف های سخاوتمندانه ای به میزان پنجاه درصد به هند برای حمل و نقل زمینی از طریق سرزمین ایران و حمل و نقل و باربری دریایی از طریق بندر چابهار به هند عرضه کرده است و این مسئله ملحق شدن هند را به توافقنامه عشق آباد (جهت برپایی یک گذرگاه بین المللی میان منطقه آسیای مرکزی و خلیج فارس) و میزان اتکای این کشور را به روابط راهبردی با ایران نشان می دهد.

پاسخی بگذارید