تاریخ: ۱۸:۱۱ :: ۱۳۹۶/۱۱/۲۴
افزایش نفوذ تهران در  خاور نزدیک

لئونید مدوکو

نزاویسمایا گازتا (روسیه)

قلع و قمع تروریست ها در سوریه و عراق بدون مشارکت فعال ایران به نظر غیر ممکن می رسد.
به محض این که نخستین خبرها پیرامون آغاز شورش های مردمی در رسانه های گروهی خارجی به عنوان آغاز نوعی «انقلاب جدید» انتشار یافت، ما بی اختیار، نخستین روزهای آغاز انقلاب اسلامی سال ١٩٧٩ میلادی، را به خاطر آوردیم. یادمان آمد که مقامات ما در ستاد کل ارتش روسیه مدت ها، قادر نبودند در خصوص این که آیا باید از این شورش حمایت کنند و یا آن را محکوم کنند، تصمیم بگیرند. در وزارت امور خارجه روسیه و کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز در قبال این رویدادها با احتیاط بیشتری واکنش نشان می دادند. در آن ایام، در خبرهای رسمی منتشره از سوی تهران اشاره می شد که رویکرد انقلاب اسلامی در ضدیت با «شیطان بزرگ» در آن سوی اقیانوس ها – امریکا و «شیطان کوچک» در شمال دریای خزر – اتحاد جماهیر شوروی سابق می باشد. در حال حاضر، تهران این «شیطان کوچک» بعد از فروپاشی شوروی را اگر هم یک متحد نباشد، به هر حال، در جنگ علیه تروریست ها در سوریه به عنوان یار خود می نگرد.
در پی درگذشت امام خمینی (ره)، رهبر انقلاب، آیت الله خامنه ای جانشین وی و رهبر دینی ایران شد. در جهان اسلام معاصر، این کشور به طور سنتی، پایگاه اسلام شیعه شده است. اکثریت مردم این کشور را شیعیان شامل می شوند،

در عراق، کشور همسایه ایران، در دوران زمامداری صدام حسین دیکتاتور، سنی های مسلمان بر اکثریت شیعه نشین این کشور حکومت می کردند. در سوریه، شاهد تصویر معکوسی بودیم. با وجود روی کار آمدن بعثی ها در دمشق، مسلمانان – علوی هیات حاکمه را تشکیل می دادند. در سال های اخیر، منطقه جنوبی لبنان تحت کنترل تشکیلات نظامی حزب حامی ایران «حزب الله» قرار داشته است. حزب الله موفق شده، در جنگ پارتیزانی در اراضی عرب ها که تحت تصرف اسرائیل قرار داشت، تجارب بزرگی کسب کند.
در حین بررسی ساختار قومی و نژادی ایران باید این مورد را در نظر داشت که در این کشور، دستکم حدود ٢ میلیون نفر کرد و همین تعداد شیعیان عرب در خوزستان، استان جنوبی، سکونت دارند. ایران به عنوان وارث امپراتوری پارس قدرتمند، در «کمربند بزرگ شیعه»، نقش حلقه اتصالی دولتی را ایفا می کرده است که علاوه بر دولت ایران، کشورهای لبنان، یمن شمالی، بحرین و همچنین، بخشی از فضای باقی مانده بعد از فروپاشی شوروی با جمعیت چشمگیری از شیعیان در آذربایجان و تاجیکستان را شامل می شود. افزون بر آن، شیعیان بخش اعظم مردم پاکستان (حدود ٤٠ میلیون نفر) و در حدود ٣ میلیون نفر از شیعیان هزاره در افغانستان که در این کشور درگیر جنگ بلند مدت شده بودند را نیز شامل می شوند. در ترکیه با اکثریت مردمان سنی، در مناطق مرزی با سوریه، مسلمانان علوی و در مناطق شمال شرقی، کردها سکونت دارند.
اعتراضات ضد دولتی که در اواخر ماه دسامبر سال ٢٠١٧ میلادی، در ایران آغاز شد، با شعارهایی پیرامون مبارزه علیه گرانی، افزایش مالیات و فساد مالی و ضدیت با جنگ همراه شده بود:  در این شعارها، «شیطان بزرگ» – امریکا نیز از یاد برده نشده بود.
رویارویی شیعیان و سنی ها در جهان اسلام، همواره، به نفع غرب بوده است. شعار قدیمی استعمارگران انگلیسی «تفرقه انداز و حکومت کن» در سوریه کارساز بوده است. اما، مایه اختلافات سوریه می تواند ایفاگر نقش چاشنی جنگ به ظاهر صلح آمیز ترکیبی شود. در این میان، این جنگ بیش از پیش، از رنگ جغرافیایی – تمدنی برخوردار می شود و احتمال دارد، با گذشت زمان، به جنگ موشکی – هسته ای تبدیل شود.

خروج امریکا از توافق پیرامون کنترل بر برنامه هسته ای ایران که به زحمت، حاصل شده است نیز به نوبه خود، می تواند، اوضاع رو به انفجار در «خاور نزدیک خروشان» را پیچیده تر کند. یکی از کتاب های به قلم لئونید مدودکو در سال های ٨٠ میلادی، نیز چنین عنوانی دارد. اگر ایران به دنبال کره شمالی، به قدرت موشکی – هسته ای تبدیل شود، در آنصورت به احتمال بسیار زیاد، خاور نزدیک انفجار آمیز خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران برای رسیدن به چنین موقعیتی، از تمامی امکانات لازم برخوردار است و حتی، شاید نسبت به کره شمالی از قوه نظامی و اقتصادی بیشتری نیز برخوردار بوده باشد. در این میان، نباید این موضوع را رد کرد که پیونگ یانگ در سال های ٨٠ میلادی، موفق شد، از این قوه ایران استفاده موثری به عمل آورد.
رونالد ریگان، رئیس جمهور وقت امریکا، بسیار دوست داشت به وقتش، این ضرب المثل روسی «اعتماد کن، اما کنترل کن» را تکرار کند. اما، او نیز مانند دیگر روسای کاخ سفید، موفق نشد، در عمل، این ضرب المثل را اجرا کند. ظاهرا، میان متحدان قدیمی در ناتو نیز از سطح اعتمادها کاسته شده است. چاووش اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، در اواخر ماه ژانویه سال ٢٠١٨ میلادی، به وزارت امور خارجه امریکا اطلاع داد که آنکارا در نهایت، اعتماد خود به واشنگتن را از دست داده است. علت آن، امتناع امریکایی ها از تشکیل شعاع امن در مرز سوریه – ترکیه با این کشور بوده است تا از بروز درگیری های جدید میان ترک ها و قوای امریکایی فعال در این منطقه پیشگیری شود. در این گوشه بحرانی خاور نزدیک و خاور میانه به خاطر وجود مشکلات لاینحل و از جمله، مشکلات قومی و ملیتی درگیری های زیادی روی می دهد.
از این رو، به اعتقاد ما، برای حل و فصل سیاسی بحران سوریه به صرف همان میزان زمان و تلاش نیاز خواهد بود که برای اعلام «عملیات کیفری» پایان گرفته علیه جهادیون صرف شد. به احتمال زیاد، پایان گیری جنگ ترور – ضد ترور نیاز به صرف تلاش های مشترک همه طرفین ذی نفع در مبارزه علیه تروریسم بین المللی خواهد داشت.

چاپ نوشتار