آشفتگی و هرج و مرج در آغاز نشست سوچی

عبدالباری عطوان

رای الیوم (انگلستان)


آشفتگی و هرج و مرج از همان آغاز بر نشست سوچی حکم فرما شد، اما خنثی کردن تلاش تخریب گرانه آمریکا بیش از دو ساعت به دراز نکشید… چگونه رهبری جدید مخالفان شکل گرفت و چه کسانی ستارگان آن هستند؟ آیا بحران پرچم و شعار ساختگی بود؟ آیا ترکیه به تعهدات خود مبنی بر پایان دادن به تحریم این کنفرانس از سوی متحدان سوری خود عمل می کند؟
کنفرانس سوچی که به منظور گفتگو میان نمایندگان ملت سوریه دیروز فعالیت خود را آغاز کرد، شروع خوبی نداشت. این کنفرانس با توجه به اعتراض هیئت مخالفان مسلح نزدیک به ترکیه نزدیک دو ساعت و نیم تاخیر داشت. آنان به پرچم سوریه با دو ستاره سبز در میان دو خط قرمز و سیاه اعتراض داشتند. اما برگزاری این کنفرانس با مشارکت هزار و ششصد نفر در کنار نمایندگان دولت سوریه و سه کشور پشتیبان یعنی روسیه، ایران و ترکیه گام موفقیت آمیزی محسوب می شود، به این ترتیب که مجموعه جایگزینی برای مذاکرات ژنو است که پس از برگزاری هشت دوره بی ثمر با شکست مواجه شده است، همانگونه که در بیانیه اختتامیه [این نشست] مطرح شد.
تشکیل کمیته های ریاستی و قانون اساسی از نتایج این کنفرانس بود و در بردارنده نمایندگانی از حکومت و مخالفان است همانطور که در بیانیه پایانی آمد تا اصلاحاتی را در قانون اساسی انجام دهد و ارتش و نهادهای امنیتی تابع و فرمانبردار از قانون تشکیل شود. بی تردید این مسئله مهمی به شمار می رود، اما مسئله مهم تر به باور ما گردآمدن این شمار فراوان از سوری های داخل و خارج از کشور از میان افراد حامی حکومت و مخالفان زیر یک سقف برای نخستین بار در طول هفت سال گذشته است.
طبق ارزیابی ما برجسته ترین دستاورد این کنفرانس تاکنون از میان بردن مانع روانی نشستن سوری ها در کنار یکدیگر بود، در حالی که با هم دیگر احوالپرسی و دیدگاه خود را درباره وضعیت کنونی و آینده کشورشان مبادله می کنند. درست است که فضای احتیاط آمیزی بر روز نخست این کنفرانس سیطره داشت، همانطور که یکی از شرکت کنندگان به روزنامه “رای الیوم” گفت، اما این احتیاط در سایه تنفر و روی گردانی، اختلاف ژرف در موضع گیری ها نسبت به درگیری ها در کشور و علل آن و مداخلات خارجی متعدد به علاوه وجود مراقبان و گزارش نویسانی قابل پیش بینی بود که در راهروها و سالن ها حضور داشتند و مسائل ریزو درشت را یادداشت می کردند.
آمریکا و متحدان این کشور کسانی که از به حاشیه رانده شدن سریع در بحران سوریه به علت موفقیت نظامی روسیه و متحدان این کشور در میدان جنگ رنج می برند خواستار این مسئله نبودند که این کنفرانس در سوچی برگزار شود، چه برسد به اینکه به موفقیت بینجامد، از این رو تلاش کردند آن را به شکست بکشانند و وضعیتی از سردرگمی را در میان شرکت کنندگان و پشتیبانان این کنفرانس ایجاد کنند. این مسئله در دو بحران خود را نشان داد؛ نخست مخالفت استفان دی میستورا نماینده سازمان ملل متحد شرکت کننده در این کنفرانس و سخنرانی وی به عنوان نفر دوم پس از سخنرانی سرگئی لاورف وزیر امور خارجه روسیه در مراسم افتتاحیه و [دوم] برانگیختن نمایندگان مخالفان دولت سوریه و طرفدار ترکیه در جهت ترک کنفرانس و عدم مشارکت در آن مانند هیئت عالی مذاکرات مورد حمایت عربستان سعودی از سوی وی.
اکنون آشکار گشته است که انحصار طلبی هیئت عالی مذاکرات برای نمایندگی یکجانبه مخالفان اگر از میان نرفته باشد احتمالا تضعیف شده است و پیکر و ساختار جدیدی گسترده تر در داخل و خارج پیدا کرده است. دعوت از شخصیت هایی مانند هیثم مناع، قدری جمیل، احمد جربا، میس کریدی، رندا قسیس به منظور نشستن در جایگاه اصلی هنگام برگزاری نشست افتتاحیه مسئله ای قابل توجه بود و این گروه این مسئله را القا می کند که احتمالا هسته اصلی شورای ریاستی مجموعه سوچی و نماینده جدید رسمی مخالفان سوری می باشند که فرض بر این است با حکومت دمشق مذاکره کنند و از حمایت سه کشور پشتیبان وناظر این کنفرانس یعنی ایران، ترکیه و روسیه برخوردار می باشند و احتمال اضافه شدن نام های جدید در دورهای آتی وجود دارد.
پرسشی که اکنون مطرح می شود درباره اقدام بعدی در این کنفرانس است به این معنی که آیا به مجموعه دائمی و همیشگی تبدیل می شود که به صورت دوره ای تشکیل شود و دارای کادر رهبری و دستور کار باشد یا این که تنها یک دوره برگزار شده و توصیه هایی برای مجموعه ژنو تشکیل شده زیر نظر سازمان ملل صادر می کند و پس از آن نقش آن به پایان می رسد؟
گمان نمی کنیم روسیه و با وجود دشواری های متحمل شده قصد داشته باشد تنها یک نشست برگزار کند بلکه خواستار مجموعه مذاکراتی کامل طبق نقشه راه سیاسی است که مشخصات کلی آن مشخص باشد و به تدوین قانون اساسی، انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی بیانجامد که هویت سوریه جدید را تعیین کند.
رهبری روسیه به خوبی می داند پیروزی نظامی این کشور نمی تواند بدون حل و فصل سیاسی تکمیل شود که در ترسیم آن عناصر اصلی از طیف های مختلف دینی، مذهبی، نژادی و حکومتی سوریه مشارکت دارند.
آمریکا موفق شد نمایندگان کرد و مخالفان مسلح عرب را در جهت تلاش برای نابود کردن نقشه بلندپروازی های روسیه از مشارکت در این کنفرانس در لحظات آخر بازدارد، اما حضور ترکیه زیر چتر حمایتی سوچی و نیاز این کشور به متحد روس خود در سایه گسترش اختلافات با امریکا در پی حمایت سیاسی و نظامی واشنگتن از برپایی حکومت کرد ها در شمال سوریه شاید باعث شود آنکارا به سمت متقاعد کردن جریان های طرفدار خود برای مشارکت در این کنفرانس سوق داده شود حتی اگر در این دور از کنفرانس نباشد بلکه در کنفرانس بعدی مشارکت خواهند کرد.
اختلاف درباره پرچم سوریه و رنگ های آن مسئله و اختلافی اصلی نیست بلکه بهانه ای برای ترک و عدم مشارکت در این کنفرانس در لحظه های آخر بود زیرا دعوت هایی که برای شخصیت ها و هیئت های شرکت کننده ارسال شده بود حاوی همین پرچم و شعار بود و هیچ طرفی به آن اعتراض نکرد یا این که بیشتر مخالفان و اعتراض کنندگان می توانستند سوار هواپیما به مقصد سوچی نشوند بلکه این دستورات و رهنمود ها از سوی قدرت های درگیر در کشمکش و بحران سوریه وجود دارد و خواهد داشت.
عرصه سوریه از ابتدا مناسب نبوده بلکه مملو از غافلگیری ها، تغییرات و اختلافات بوده است و گمان نمی کنیم کنفرانس سوچی در این میان استثنا باشد به این ترتیب که مسیر ثبات، راه سیاسی و آشتی ملی و بازسازی همچنان ناهموار و آکنده از دشواری ها است.

چاپ نوشتار