چگونگی تغییر روابط روسیه و آمریکا طی یک سال از دوران جنجال های دیپلماتیک
سال دیپلماسی: ضربات آمریکا از طریق اعمال تحریم ها – یعنی محترم شمردن

الکساندر براترسکی

گازتارو (روسیه)


٢٨ ماه دسامبر، تقریباً مصادف با سالگرد روزی بود که باراک اوباما، رئیس جمهور سابق آمریکا، فرمان پیرامون اعمال تحریم ها علیه کارکنان اداره اصلی اطلاعات – سرویس اطلاعات نظامی روسیه – را امضا کرد. این تحریم ها در پاسخ به حملات سایبری تصویب شد که به گفته مقامات آمریکایی، «توسط هکرهای روسی» با هدف مداخله در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا انجام شده است. در آن ایام، روسیه تصمیم گرفت به این اقدام پاسخ ندهد، اما در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ نیز سیاست تحریم ها شدت بیشتری یافت.
رئیس کاخ سفید بر اساس فرمان باراک اوباما، رئیس جمهور سابق آمریکا، در رابطه با «تلاش هایی در راستای ناکام گذاشتن» فرایندها و انستیتوهای دموکراتیک در آمریکا، برخی از سازمان ها و شخصیت های حقیقی روسیه را تحریم کرد.
اداره اصلی اطلاعات روسیه در ستاد مشترک روسیه نیز مشمول اعمال تحریم ها گردید. افزون بر آن، علیه افراد و کارکنان بلند پایه این سازمان نیز تحریم هایی اعمال شد.
یک روز بعد از این، رئیس جمهور آمریکا برای خارج کردن ٣٥ نفر از دیپلمات های روسی از کشور قراری اتخاذ کرد.
مسکو با در نظر گرفتن این که دوران ریاست جمهوری اوباما رو به پایان بود، تصمیم گرفت، تدابیر پاسخی اتخاذ نکند و علیه شهروندان آمریکایی تحریم هایی را اعمال نکند و همچنین، دیپلمات های آمریکایی را از کشور خارج نکند. در مسکو روی عادی شدن روابط با واشنگتن بعد از به قدرت رسیدن دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهور جدید آمریکا حساب می کردند – او سیگنال های صلح آمیزی را خطاب به مسکو ارسال کرده و اعلام کرده بود که تحریم ها را لغو خواهد کرد.
این انتظارات محقق نشدند – با به قدرت رسیدن ترامپ در کاخ سفید، نه فقط از اعمال فشارها کاسته نشد، بلکه برعکس – شدت بیشتری یافت. افزون بر آن، در حالی که تحریم های رئیس جمهور اوباما می توانست با فرمان شخص رئیس جمهور لغو شود، تحریم های جدید – در دوران ریاست جمهوری ترامپ – با اقدامات قانونی کنگره تحکیم یافته است. کنگره در عمل، دست و پای رئیس جمهور را بسته است و ترامپ قادر نیست، بدون تصویب کنگره، اعمال تحریم ها علیه روسیه را لغو کند.
در کاخ کرملین بر این امر واقف هستند که بعید است، در آینده نزدیک، تحریم ها لغو شوند و به نظر می رسد که نباید زیاد به انجام گفتگوهای سازنده با آمریکا امیدوار بود. طی یک سال اخیر، روسای جمهوری آمریکا و روسیه فقط دو بار با یکدیگر دیدار کرده اند و فقط یکی از این دیدارها را می توان کامل و سازنده خواند – این دیدار در حاشیه اجلاس «گروه بیست بزرگ» در شهر هامبورگ آلمان انجام شد.
دیدار دوم «سر پایی» و در ویتنام و در زمان برگزاری اجلاس همکاری های اقتصادی آسیا – اقیانوس آرام و به صورت سرسری انجام شد. ترامپ به همتای روسی خود تفهیم کرد که به رغم تمایلات شخصی اش، از همتای روس خود دوری خواهد کرد، زیرا در کشورش، چنین دیدارهایی را به شدت «زهر آگین» ارزیابی می کنند.
هنوز اوکراین نمرده است
مانند دوران ریاست جمهوری اوباما، مشکل اصلی در روابط مسکو و واشنگتن، مناقشه در دونابس است. همصحبتان نشریه «گازتا رو» در مراکز کارشناسی گوناگون واشنگتن تصریح می کنند که فرای روابط با شخص پیتر پوروشنکو، رئیس جمهور اوکراین، آمریکا اوکراین را قربانی تهاجمات روسیه می داند و بعید به نظر می رسد که این عقیده تغییر کند.
پیشتر، الکساندر ورشبو، معاون رئیس پنتاکون و تحلیلگر ارشد Atlantic Council، به نشریه «گازتا رو» گفته بود: «بازگشت به مذاکرات اوکراین، نخستین گام برای از سرگیری روابط متقابل و بین المللی خواهد بود که بر پایه اصول است. این گام، برای حاصل شدن پیشرفت در بحران سوریه و کاهش تسلیحات امکاناتی را فراهم خواهد ساخت».
می بایست خاطر نشان کرد که در زمینه سیاست های اوباما، اقدامات دولت ترامپ بسیار تندتر می نماید. در هفته گذشته، نشریه «واشنگتن پست» با استناد بر منابعی در کاخ سفید خاطر نشان کرد که دولت ترامپ ارسال نخستین مدل های تسلیحات مرگبار به اوکراین را تصویب کرده است.
در حال حاضر، فقط از سلاح های تک تیرانداز سخن در میان است، اما این تسلیحات می توانند فقط آزمایشی باشند. برای مقایسه، دولت اوباما به رغم تمایل کنگره جمهوری خواه، چنین ارسال هایی را تصویب نمی کرد.
روز پنجشنبه ٢٨ ماه دسامبر، رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا، در ستون خود در نشریه «نیویورک تایمز» تصریح کرد که تا زمانی که در اوکراین صلح برقرار نشده است، واشنگتن با روسیه وارد روابط تجاری معمول نخواهد شد.
در کجای رقه زمستان را می گذارنند!
در دیگر صحنه اقدامات –  در سوریه – اگرچه، اقدامات نظامی گسترده علیه اسلام گرایان تندرو پایان یافته است، اما در حال حاضر، راه حل سیاسی یافت نشده است. فرای از تمایلات نمایندگان مخالفان و دولت، بسیاری از موارد به این منوط خواهد بود که آیا مسکو و واشنگتن قادر خواهند بود، میان خود به توافق برسند یا خیر.
ولادیمیر پوتین و باراک اوباما، روسای جمهوری روسیه و آمریکا، در زمان خود و به رغم روابط پیچیده خود، چنین امکانی را یافته بودند و در رابطه با خارج کردن تسلیحات شیمیایی از سوریه درگیر جنگ به توافق رسیده بودند. در غیر این صورت، تسلیحات شیمیایی می توانست ضربه جدی به سوریه وارد کند.
در حال حاضر، فقط باید در آرزوی حاصل شدن چنین توافق هایی بود. در حال جاضر، طرفین یکدیگر را به وخیم تر کردن اوضاع متهم می کنند که امکان انجام گفتگوهای سازنده را از بین می برد.
روز چهارشنبه، ژنرال والری گراسیموف، رئیس ستاد کل ارتش روسیه، در مصاحبه ای با نشریه «کامسامولسکایا پراودا» گفت که نظامیان آمریکایی در پایگاه خود در جنوب سوریه، شبه نظامیان را آموزش می دهند و در میان آنان – تروریست های سابق «دولت اسلامی» (داعش، سازمان ممنوع اعلام شده در روسیه) نیز حضور دارند که پیشتر، از شهر رقه بیرون رانده شده بودند. به گزارش رئیس ستاد کل ارتش روسیه، اینحا در مجموع از ١٢٠٠ نفر شبه نظامی سخن در میان است.
آمریکا چنین گزارشاتی را رد و تصریح می کند که فقط آن دست از افرادی را آموزش می دهند که علیه گروهک های اسلامی در سوریه می جنگند. اگرچه، این موضوع که آمریکا و دیگر کشورها از نیروهای گوناگون «غیر هم فکر» برای نیل به اهداف خود استفاده می کنند، چیز جدیدی نیست.
زمانی در بحبوحه جنگ سوریه، ژنرال دیوید پترئوس، رئیس سابق سازمان سیا، تجهیز شبه نظامیان سازمان «القاعده» (سازمان ممنوع اعلام شده در روسیه) به تسلیحات برای مبارزه علیه داعش را پیشنهاد کرده بود.
به رغم آن که دقیقاً اعضای این سازمان عملیات تروریستی ١١ سپتامبر را در آمریکا اجرایی کردند،  اما افکار پترئوس منطق خاص خود را داشت، زیرا این دو سازمان با یکدیگر می جنگیدند. ترور تیم، تحلیلگر نشریه بریتانیایی «گاردین»، این پیشنهاد پترئوس را چنین تحلیل کرد: «هدف، دادن سلاح به یکی از تروریست ها برای از میان بردن دیگر تروریست ها است».
ایران – دشمن اصلی
بعید به نظر می رسد که شبه نظامیان آموزش دیده زیر نظر آمریکا در صدد سرنگونی دولت بشار اسد برآیند و به طور مستقیم با روسیه درگیر شوند. به احتمال زیاد، مأموریت آنان مقابله با نفوذ یکی از بازیکنان اصلی در سوریه، یعنی ایران – دشمن جغرافیایی – سیاسی آمریکا در سوریه خواهد بود.
نمایندگان کلیدی دولت ترامپ، از اعضای سابق دولت رونالد ریگان، به خوبی دوران رویارویی با تهران را به خاطر دارند.
شاید هم آمریکا ضمن گریز از هر گونه درگیری مستقیم با ایران، با استفاده از شبه نظامیان وفادار به خود در سوریه، علیه این کشور ضربات حساسی وارد کند.
هدف از این اقدامات، دفاع از اسرائیل، متحد اصلی خود در منطقه، است که به نوبه خود، در ضدیت با نفوذ ایران در سوریه فعالیت شدیدی دارد.
پل والری، ژنرال بازنشسته و تحلیلگر نظامی آمریکایی، بر این باور است که اگر روسیه بخواهد مناسبات خود را با آمریکا بهبود بخشد، ناگزیر است در قبال ایران موضع خشونت آمیزی را در پیش گیرد. و اینجا، نه فقط از برنامه هسته ای این کشور، بلکه پرورش و حمایت از اسلام گرایی رادیکال و تروریسم سخن در میان است.
در این میان، والری یکی از آن افرادی است که در قبال روسیه نظر مثبتی دارد و در این مورد خوشبین است: «رئیس جمهور ترامپ می خواهد با پوتین و روسیه همکاری کند، البته اگر موفق شود با دموکرات ها و رسانه های گروهی لیبرال مقابله کند. من مثبت اندیش هستم و معتقدام که این مسئله در سال ٢٠١٨ میلادی، محقق خواهد شد».
البته، سال ٢٠١٨ میلادی، برای این خوشبینی ها از موارد کمی خبر می دهد. نباید فراموش کرد که مسکو در آینده نزدیک، باید در انتظار اعمال تحریم های جدیدی باشد که می تواند خشونت آمیزتر از پیش باشند.
بسته جدید محدودیت ها احتمال دارد در ماه ژانویه – فوریه سال ٢٠١٨ میلادی، انتشار یابد و رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرده که تا زمانی که روسیه زمام کنترل کامل بر کریمه را به اوکراین برنگرداند، تحریم های اعمالی علیه روسیه لغو نخواهند شد.
هرمان گرف، رئیس سبر بانک و رئیس سابق وزارت خزانه داری آمریکا، در مصاحبه اخیر خود با نشریه Financial Times اعلام کرده که در صورت اعمال تحریم های جدید علیه روسیه، جنگ سرد به صورت یک بازی کودکانه به نظر خواهد آمد.
تنها چیزی که مایه امیدواری شده، این است که از روسیه به نام کشوری از نظر اقتصادی تکه پاره شده  یاد نمی شود که اوباما می نامید. در دکترین اخیر امنیت ملی دولت ترامپ، از روسیه در ردیف چین نام برده شده است که به عنوان یک قدرت تجدید نظر طلب می خواهد اوضاع جهان را به نفع خود تغییر دهد. به اعتقاد برخی از کارشناسان، این نشانگر احترام مشخص در قبال روسیه است. گفتنی است که رئیس جمهور اوباما نیز از روسیه به عنوان قدرت منطقه ای نام می برد.  

پاسخی بگذارید