تاریخ: ۹:۱۲ :: ۱۳۹۶/۰۹/۱۵
برخورد تمدن ها: معادله ای عجولانه که باعث دور شدن از مشکل تروریسم می گردد

آلساندرو تورچی

پانوراما (ایتالیا)


برخورد تمدن ها میان غرب و شرق از نگاه نیویورک یا بهتر بگوییم از نگاه برج های دوقلو به آنچه از بغداد یا از تهران مشاهده می شود، شباهتی ندارد. برعکس، حتی به نظر مفهوم یکسانی نمی آید با توجه به اینکه در خصوص برخورد تمدن ها در آن بخش از قارۀ آسیای بین النهرین استدلالی وجود ندارد.
در اینجا ما خود را بسیار فراتر از این پدیدۀ تکرارشونده در تاریخ نگاری می یابیم. پدیدۀ تعیین نام های متفاوت برای یک رویداد. آنچه برای ما غربی ها جنگ ویتنام است برای ویتنامی ها جنگ رهایی بخش علیه آمریکایی ها است. آنچه برای ما جنگ دوم جهانی است برای روس ها جنگ بزرگ میهن پرستانه است (Velikaja Otecestvennaja vojna) .
نبردی داخلی دارای ماهیت اقتصادی
با این حال، در قضیۀ جنگ تمدن ها باز هم پا را از لغزش معنایی فراتر می نهیم. برای جهان شرقی جنگ داخلی، صرفاً اقتصادی و با گرایش های مذهبی و فرقه ای است.
بر اساس گزارش موسسۀ اقتصاد و صلح در رابطه با تروریسم، اتاق فکر استرالیایی که سالانه رصدی عمیق در رابطه با این پدیده انجام می دهد، درصد افرادی که بر اثر تروریسم در کشورهای اسلامی جان خود را از دست داده اند، مدام در حال افزایش است و در سال ٢٠١٦ به ٧٥% مجموع قربانیان در جهان رسیده است.
کشورهایی که بیشتر مبتلا به این پدیده هستند عبارتند از عراق، نیجریه، افغانستان، پاکستان و سوریه. در این مرحله آنچه بسیار جالب توجه است کنار هم قرار دادن نقشۀ خشونت تروریستی با نقشۀ به اصطلاح «جنگ داخلی عرب» از نظر انرژی است. (مقایسه ای که کشورهای تولیدکننده و صادرکنندۀ نفت در آن نقش آفرینی می کنند). در آنجا ما بار دیگر سوریه و عراق را پیدا می کنیم لیکن این بار به همراهی یمن و لیبی.
ارتباطات (غیر) اتفاقی
بنابراین با کلید جست و جوی تروریسم ما فقط سوریه و عراق (که نه بر حسب اتفاق صحنۀ دو جنگ اصلی معاصر می باشند) را در تأیید این واقعیت داریم که تروریسم تمامی بحران های منطقه را در بر نمی گیرد، یا بهتر است بگوییم شاید نشانۀ آن است و نه علت آن.
درک این مفهوم دشوار نیست لیکن چنانچه پادشاهی های موروثی بزرگ منطقه یعنی عربستان سعودی و امارات را مورد ملاحظه قرار دهیم به نظر روشن تر می آید. پادشاهی هایی که در یک قدرت مطلقه پناه گرفته اند و قادر نیستند به اشکالی از انتقال دمکراتیک در داخل نهادهایشان کمک کنند.
بهارهای عربی یا اگر ترجیح دهیم، شکست آنها بهترین خلاصه از این معادلۀ ژئوپلیتیک را به ما ارائه می دهند. همان گونه که می دانیم مطالبات دمکراتیک بحرین با دخالت عربستان سعودی نقش بر آب شدند. همچنین ریاض آشکارا از بازگشت مصر به یوغ نظامیان در برابر انتخابات آزادی که پیروزی محمد مرسی را رقم زده بود، حمایت کرده بود.
نقشی که عربستان سعودی در یمن ایفاء نموده اکنون دیگر یک مسألۀ محرز است مانند مداخلات در لیبی و نیز در صحنه های سوریه.

حمایت گسترده و مصمم ایران از کهکشان شیعه که از اقلیت های بحرین، یمن و نیز سوریه و کشور همیشه راهبردی لبنان تشکیل شده است، در نقطه مقابل این تحرک محافظه کارانۀ سنی قرار می گیرد.
جنگ میان عراق و ایران (که به عنوان تهاجم عراق به ایران به وجود آمد به طوری که در این کشور نام جنگ تحمیلی به خود می گیرد) اولین دلیل محکم و اسفبار جنگ داخلی عرب و توان آن برای گسترش یافتن حتی تا دنیای ایرانی بود.


دو چهرۀ اسلام که مدام با هم درگیر هستند
بنابراین درگیری میان سنی و شیعه اساس نبرد برای برتری طلبی را تشکیل می دهد. در حال حاضر نشانه ای از کاسته شدن این درگیری مشاهده نمی شود. هیچ فرقه ای قدرت این را ندارد که دیگری را مغلوب سازد همان گونه که در گذشته نیز اتفاق افتاد. به علاوه پروندۀ اسرائیل با گرفتاری های عظیمی که به دنبال خود می کشد، بیش از پیش لاینحل باقی می ماند. بر عکس درگیری مزبور در محدودۀ هر یک از فرقه ها به نظر خونین می آید و عمدتاً در فرقۀ سنی که در آن نیروهای میانه رو (عمان و کویت) از وزنۀ خاص لازم برای تأثیرگذاری بر تصمیمات شورای همکاری خلیج [فارس]، نهادی منطقه ای که در آن روابط مبتنی بر قدرت سنجیده می شوند، برخوردار نیستند.
لیکن کشور قطر در موقعیتی بحرانی در جهت عکس یعنی حمایت از خلافت خودخوانده قرار دارد. سرانجام فلسطینیان گهگاه بز بلاگردان یا نماد شهادت و اغلب اسیر منطق های قدرت میان سفارتخانه ها می باشند.
باری، نبردی که سر از تروریسمی در می آورد که پنجه هایش حتی شهرهای غربی را هدف قرار می دهد، ریشه های عمیقی در جهان عرب مسلمان دارد و این موضوع را به یادمان می آورد که چگونه مقولۀ «برخورد تمدن ها» میان غرب و شرق (یعنی میان «ما و آنها» ) فقط یک ساده سازی مبتذل و بی معنا نیست بلکه همچنین یک حربۀ تبلیغاتی تحریف شده به منظور مسموم ساختن مناظرۀ سیاسی است.

چاپ نوشتار