ولیعهد عربستان بازی قدرت خطرناکی را به راه انداخته است

دیوید ایگناشس

واشنگتن پست (امریکا)


محمد بن سلمان ولیعهد عربستان می گوید مبارزه با فساد را آغاز کرده است اما دستگیری گسترده اعضای کابینه و شاهزادگان ارشد که روز شنبه رخ داد برای بسیای از ناظران شگفت زده عرب، اقدامی جسورانه و در عین حال مخاطره آمیز در جهت تحکیم قدرت ولیعهد به شمار می رود.
محمد بن سلمان ٣٢ ساله، سرشناس ترین شخصیت های تجاری و سیاسی کشور را آماج سرکوب خود تحت عنوان مبارزه با فساد قرار داده تا کنترل اوضاع را در کشور به دست گیرد و بتواند تغییرات مورد نظر خود را در این کشور نفت خیز به اجرا درآورد. بر اساس گزارش شبکه خبری العربیه عربستان، تا کنون یازده شاهزاده ، چهار وزیر کابینه و چندین شخصیت دیگر دستگیر شده اند.
یکی از مقامات تجاری سعودی در مصاحبه ای تلفنی گفت، محمد بن سلمان سرگرم ساختن عربستانی تازه است. وی گفت مبازه با فساد، در پی دیگر اقدامات جسورانه و در عین حال بحث انگیز از جمله صدور فرمان سلطنتی در زمینه آزادی رانندگی زنان و محدود شدن قدرت پلیس مذهبی صورت گرفته است.
این بازرگان سعودی اقدامات ولیعهد این کشور را بسیار مخاطره آمیز توصیف کرد و گفت محمد بن سلمان دیگر شاهزاده ها و مقامات مذهبی محافظه کار را همزمان به چالش گرفته است. این بازرگان سعودی که از آزادی های فراهم آمده از سوی محمد بن سلمان به شدت حمایت می کند از اینکه ولیعهد همزمان در چندین جبهه می جنگند، نگران است.
از جمله شاهزادگانی که دستگیر شده اند، متعب بن عبدالله پسر پادشاه پیشین و فرمانده گارد ملی سعودی است که کانون قدرت قبیله ای به شمار می رود. گارد ملی بخشی از نهاد ایجاد کننده تعادل در میان خاناندان سلطینی سعودی به شمار به می رود. بازرگان سعودی در مصاحبه با واشنگتن پست گفت، محمد بن سلمان این تعادل و توازن را از میان برده است. به گفته وی، محمد بن سلمان غولی است که باید به تنهایی بجنگند.
چنین به نظر می رسد که محمد بن سلمان در اقدامی ارادی قصد دارد تا نظام زمامداری سنتی در عربستان را که شالود آن را اجماع در بین اعضای خاندان سلطنتی تشکیل می دهد ودستیابی به آن روندی آهسته و در مواقعی دشوار دارد ، دگرگون کند. این شاهزاده جوان قدرت اجرایی را به دست گرفته و دستور کار خود را با سماجت پیش می برد.
ماهیت مترقی روند تغییرات در عربستان سعود هفته گذشته و زمانی مشخص شد که محمد بن سلمان، همایشی را با شرکت مقامات ارشد تجاری و صاحبان فناوری از گوشه و کنار جهان، برگزار کرد. دستگیری های روز شنبه نشان داد که محمد بن سلمان مشتی اهنین را در دستکش های مخملی پنهان کرده است.
محمد بن سلمان مبارزه ای را که به راه انداخته، در یک کلیپ تصویری کوتاه که از طریق رسانه های اجتماعی در عربستان منتشر شده ، تشریح کرده است. وی در این کلیپ گفته است به شما اطمینان می دهم هیچ فرد آلوده به فساد، چه شاهزاده باشد و چه وزیر، از مجازات در امان نخواهد بود. همزمان با موج دستگیری ها، یک کمیته عالی برای تحقیق درباره فساد تشکیل شده است. این کمیته از اختیارات لازم برای اتخاذ تدابیر احتیاطی ضروری، از جمله توقیف اموال و ممنوعیت مسافرت افراد، برخوردار است.
محمد بن سلمان، کسانی را هدف قرار داده است که از قرار نسل جوان سعودی از دستگیری آن ها خرسند خواهد شد. فساد در عربستان سعودی که چنیدن نسل ادامه داشته ، این کشور را ناتوان و خزانه سلطنتی را تهی ساخته است و در نتیجه آنگونه که ولیعهد می گوید، ادامه فساد مانع از آن می شود که وی بتواند برنامه نوسازی کشور را به اجرا در آورد. محمد بن سلمان می گوید قادر است سعودی های جوان را که تشنه داشتن کشوری نوین بوده و مخالف شاهزاده گان سالخورده هستند، به نسلی نوگرا تبدیل کند. وی امیدوار است که دستگاه مذهبی کشور نیز از اقدامات وی، که پاکسازی در بین نخبگان است، حمایت کند.
یک تحلیگر مسایل سیاسی عربستان در مصاحبه ای تلفنی با روزنامه واشنگتن پست گفت محمد بن سلمان قصد دارد تا شمار کسانی را که به خزانه دولت دسترسی دارند کاهش دهد و انتظار می رود تا شمار این گونه افراد را که هم اکنون ده هزار نفر است به چندین نفر کاهش دهد.
از جمله شاخص ترین کسانی که محمد بن سلمان وی را دستگیر کرده است یکی شاهزاده میلیاردر الوحید بن طلال ، رئیس موسسه مالی سلطنتی و سرمایه گذار عمده بین المللی است و دو نفر دیگر نیز به نام های صالح کمال و ولید الابراهیم ، بنیانگذاران مشترک شرکت رسانه ای خاورمیانه که نخستین کانال ماهواره ای خاورمیانه محسوب می شود، در بین دستگیر شدگان به چشم می خورند. عادل فکیه ، وزیر اقتصاد سعودی که که تا پیش از دستگیری، اصلی ترین عامل اجرایی محمد بن سلمان در پیاده کردن برنامه اصلاحات وی محسوب می شد، یکی دیگر از افراد سرشناسی است که به دستور ولیعهد دستگیر شده است.
محمد بن سلمان جرگه رهبری عربستان را که در زمان عبدالله پادشاه پیشین این کشور( که در سال ٢٠١٥ درگذشت) شکل گرفته بود، متلاشی کرده است. ولیعهد، افزون بر دستگیری شاهزاده متعب بن عبدالله فرمانده گارد ملی، شاهزاده ترکی بن عبدالله، فرماندار پیشین ریاض را نیز که یکی دیگر از پسران سرشناس ملک عبدالله است، دستگیر کرده است. یکی دیگر از دستگیر شدگان خالد التویجیری است که وزیر دربار ملک عبدالله بود که در واقع منصب نخست وزیر را بر عهده داشت. در ماه ژوئن، محمد بن سلمان، محمد بن نایف ولیعهد را نیز از این مقام برکنار و زمینه را برای جانشینی پدر ٨١ ساله خود یعنی ملک سلمان، فراهم کرد.
گرچه محمد بن سلمان موج دستگیری های خود را به بهانه اصلاحات در کشور به راه انداخته است اما اقدام وی شبیه اقدام دیگر حکومت های خودکامه است. شی جی پینگ، رئیس جمهوری کنونی چین نیز برای کنار گذاشتن یک نسل از رهبران نظامی و حزبی و سپس برچیدن بساط رهبری جمعی، مبارزه با فساد را بهانه قرار داده است.
حمایت های دونالدترامپ، رئیس جمهور آمریکا و دیگر مقامات ارشد این کشور از محمد بن سلمان وی را در پیاده کردن سیاست های خود جسورتر کرده است. مقامات آمریکایی، محمد بن سلمان را همانند عاملی برای برهم زدن وضع موجود می دانند که خود زمانی از جمله افراد ثروتمند و عوامگرای سعودی محسوب می شد. در گذشته ای نه چندان دور و در واقع ماه گذشته ، جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد ترامپ سفری خصوصی به ریاض داشت که نمی توان آن را سفری بدون برنامه قبلی به حساب آورد. از قرار این دو شاهزاده ، یعنی محمد بن سلمان و کوشنر چندین شب متوالی تا پاسی از شب و تا چهار بامداد بیدار مانده و سرگرم مبادله اندیشه و برنامه ریزی های راهبردی خود بوده اند.
گرچه محمد بن سلمان ترجیح می دهد که از وی به عنوان ترامپ عربستان نام برده شود اما شیوه ای را که او در پیش گرفته است همان الگویی است که رئیس جمهور چین به بهانه مبارزه با فساد به خدمت گرفته است.بر این اساس می توان اینگونه نتیجه گرفت که راه رفتن محمد بن سلمان بر لبه تیغ قدرت طلبی می تواند فرجامی تلخ برای وی به همراه داشته باشد.

چاپ نوشتار