پوتین در پی کنار رفتن بارزانی، در چشم انداز انرژی در عراق بازنگری می کند

المانیتور (امریکا)

گام های روسیه و اشتباهات امریکا در عراق
پوتین هفته گذشته دوباره خود را به بازیگری مهم در عرصه سیاست های انرژی عراق تبدیل کرد، در حالی که تیلرسون به علت سخنان اش درباره یگان های بسیج مردمی[حشد شعبی] مورد سرزنش دولت عراق قرار گرفت.
همانطور که ما هفته گذشته توصیه کردیم، با وجود پیشینه و حضور نظامی امریکا در عراق، چنین به نظر می رسد که روسیه می توند امریکا را در عراق دور بزند. اما پوتین هر حرکت خود را با دقت و توجه سنجیده درباره ایران و چشم انداز همواره در حال تغییر منطقه انجام می دهد، در حالیکه امریکا گزینه های خود را اینگونه محدود می سازد که به هر حرکت ایران بر حسب بازی حاصل مجموع صفر( یعنی برد کامل خود در برابر باخت کامل طرف مقابل) و دشمنانه می نگرد که باعث شد تا حیدر عبادی برآشفته شود. چون عبادی ترجیح می دهد ایران و امریکا، عراق را عرصه دشمنی و رقابت خود قرار ندهند.
در همان هفته ای که دفتر عبادی در پاسخ به تیلرسون که گفت، شبه نظامیان ایرانی در عراق باید به وطن خود باز گردند، نیروهای بسیج مردمی را «وطن پرستان عراقی» نامید – عراق و روسیه تفاهم نامه اقتصادی و انرژی بزرگی را امضا کردند. این توافق راه را برای بحث و گفتگوی درباره شرایط مطلوب تر شرکت ها و پیمانکاران روس در عراق در زمینه هایی چون نیروگاه های برق، حوزه های نفت و گاز، قطعات و تجهیزات، هموار کرد.در این تفاهم نامه به وام های کم بهره در حمایت از پروژه های فوق اشاره شده است، منوط بر آنکه روسیه در زمینه ساخت و اداره این نیروگاه ها و فعالیت ها، نقش پیشرو به عهده بگیرد.
به گزارش ماریانا بلنکایا، در کنار تفاهم نامه عراق و روسیه، شرکت نفت و گاز روسیه[روس نفت] اعلام کرد که فعالیت اکتشاف و تولید مقدماتی حوزه های نفتی اش در کردستان عراق را آغاز خواهد کرد، موضوعی که قدری ابراهیم جعفری، وزیر امور خارجه عراق، را در سفر اخیرش به مسکو در روز های ٢٣-٢٥ اکتبر آزرده خاطر ساخت.
و همانطور که ما هفته پیش خبر دادیم، اطلاعیه شرکت روس نفت خبر موقت و زودگذری بود، چون پوتین، در هر دو حرکت، اینک روابط خود با عراق را به طور کامل از نو تنظیم کرده است. روسیه پذیرفته که قرارداد های انرژی از طریق بغداد امکان پذیرند ، هرچند که نفوذ خود در دولت اقلیم کردستان را حفظ خواهد کرد. که البته باید گفت، از نقش و نفوذ دولت اقلیم به وسیله نیرو های فدرال عراق به تدریج کاسته می شود.
بلنکایا می نویسد« روسیه با کردستان قرارداد هایی منعقد کرده است و با هر طرف تاثیر گذار بر این وضعیت – از جمله بغداد، اربیل و احتمالا آنکارا و تهران مذاکره خواهد کرد. اما بین مسکو وبغداد تحولات بیشتر از اختلافات اخیر با کردستان در جریان است. بغداد به سرمایه گذاری خارجی نیاز دارد تا بتواند مناطق آسیب دیده خود درجنگ با داعش را ترمیم کند و قطعا مسکو را مجبور نخواهد ساخت که بین بغداد و اربیل یکی را انتخاب کند. عراق و روسیه هم اکنون درباره همکاری در حوزه های گوناگونی مثل برق، صنعت، کشاورزی و ساخت و ساز بحث و گفتگو کرده اند. این دو کشور در زمینه تکنولوژی نظامی از نزدیک با هم همکاری خواهند کرد. آنها در سال ٢٠١٤ قراردادی تسلیحاتی به ارزش ٤ میلیارد دلار امضا کردند. کارشناسان روس به نظامیان عراق آموزش می دهند».
بلنکایا می افزاید، «احترام روسیه به سیاست خارجی و داخلی عراق و عدم دخالت روسیه در مورد همکاری عراق با سایر کشورها برای عراق بسیار ارزشمند است. مسکو و بغداد در مورد مبارزه با تروریسم و جنگ داخلی سوریه با یکدیگر هم عقیده هستند. آنها بین تهران و ریاض- مراکز قدرت در خاورمیانه- به همین شیوه عمل کرده و از جنجال اجتناب می کنند.»
برخورد تند و انتقادی امریکا با عبادی فقط شرایط را برای عبادی، در زمینه یافتن توازن بین امریکا و ایران، دشوارتر می سازد. نفوذ ایران در عراق، از جمله در منطقه کرکوک، بی بدیل و در حال رشد است. فیصل هارامی می نویسد که «ساکنین محلی کرد و رهبریت اتحادیه میهنی کردستان می گویند که ایران نفوذ بی نظیری در بین ترکمن های شیعه در منطقه کرکوک دارد. حاج علی اقبال پور که در بین افراد توز خرماتو به آقای اقبالی شهرت دارد، یکی از ماموران سپاه است که گفته می شود، حداقل در دهه گذشته، در منطقه کرکوک، نقش مهمی ایفاء کرده است.
امبرین زمان می نویسد ««ترکیه بیشتر ابتکار عمل را در عراق به ایران محول کرده است» و می افزاید مشخص نیست که آیا آنکارا از اقدامات نظامی بیشتر علیه کردها در مرز خود حمایت خواهد کرد یا خیر. اما مقامات ترک بدون آنکه پنهان کنند، خواستار آن هستند که بغداد از نو قدرت فدرال خود را بر مناطق مرزی اش اعمال کند و طرح های گوناگونی را در این زمینه ارایه داده اند».
نیرو های فدرال عراق روز ٢٩ اکتبر،کنترل گذرگاه مرزی فیش خابور، مرکز حیاتی برای صادرات انرژی عراق را، به دست گرفتند. عبادی در فیشخابور و سایر مناطق علاقه چندانی به مصالحه با سپاه نشان نداد و در عوض به دنبال وضعیت کاملا متضاد با همه پرسی و اقتدار دائم عراق بر منابع انرژی و راه های خروجی آنها است.
همه پرسی ناموفق استقلال کردستان و پیشروی جسورانه عراق موجب استعفای مسعود بارزانی در روز ٢٩ اکتبر شد . بارزانی که همچنان شورای عالی سیاسی منطقه را رهبری خواهد کرد درخواست کرده است که قدرت او بین نخست وزیر، پارلمان و قوه قضاییه تقسیم شود. همانطور که زمان هفته گذشته نوشت،انتقال ظاهری به جریان افتاده است تا به موازات کناره گیری بارزانی از ریاست اقلیم، قدرت به برادر زاده اش نچیروان بارزانی، نخست وزیر دولت اقلیم کردستان انتقال یابد.
حزب دمکرات کردستان بارزانی برای جلب نظر حامیان و دوستان امریکایی ادعا می کند که اقدامات عبادی برنامه و ابتکار عمل نیروهای بسیج مردمی [ حشد شعبی] مورد حمایت ایران است و ادعا می کند که اتحادیه میهنی کردستان خود را به تهران فروخته است. در حالیکه شاید عده ای گرد این شعار ها و عناوین جمع شوند، اما اصل مطلب این است که بارزانی به مصیبتی برای مرمت و بازسازی پسا همه پرسی در کردستان تبدیل شده است. خود این مساله که آیا نچیروان بارزانی بتواند طرفداران جدیدی را دور خود جمع کند، جای سوال دارد. برهم صالح، معاون نخست وزیر عراق و نخست وزیر سابق دولت اقلیم کردستان بازیگر نافذ دیگری خواهد بود که اینک به طور مستقل فعالیت می کند و با مقامات عراق، امریکا و ایران روابط نزدیکی برقرار ساخته است.
چنگیز چاندار عنوان می کند که روند رویدادها در عراق شاید به تضعیف تا تقویت قدرت و نفوذ ترک ها، به ویژه در رابطه با ایران، کمک کند. سخنان طرد کننده رجب طیب اردوغان درباره عبادی در سال گذشته را یادآوری می کند، زمانی که اردوغان از درخواست نخست وزیر عراق که خواستار خروج سربازان ترکیه از باشیکا در عراق شد، از این کار خودداری کرد. چاندار می نویسد که « سخنان تند اردوغان بسیار خارج از عرف بودند اگر رهبر هر کشوری این سخنان را در قرن نوزدهم می زد، قطعا بهانه و دستاویزی برای جنگ به دست می داد….. اما آنها[ اردوغان و عبادی] این هفته در آنکارا دو انسان یکسان و برابر نشان دادند که ظاهراً علیه مسعود بارزانی، رییس اقلیم کردستان – دوست قدیمی و فروشنده نفت به اردوغان- در توافق کامل به سر می برند.
البته، بحران کرکوک در ضمن برای توافق انرژی ایران- روسیه- ترکیه که ماه اوت منعقد شد، پیامدهایی دارد. الگا اکوماس می نویسد، اقدام نظامی نیروهای عراقی فورا موجب کاهش انتقال نفت از طریق خط لوله کرکوک- جیحان شد. و به نوبه خود در بازار منطقه شکاف به وجود آورد، بازاری که به سادگی می تواند از توافق مشترک ایران، روسیه و ترکیه ، با بهره برداری از منابع نفت و گاز ایران، منفعت ببرد. با توجه به محدودیت و تهدیدات ناشی از تحریم ها علیه ایران پرسش این است که این توافق چگونه می تواند دوام آورد.»
اکوموس می نویسد« با توجه با افزایش تنش بین اربیل- بغداد برسر میدان های نفتی کرکوک، راه برای صادرات نفت بیشتر ایران ، مبادله ارز، برنامه نفت در ازای مواد غذایی و همکاری بانکی، بیشتر هموار می شود- که با توجه به محو مدیریت سابق تجارت طلای ترکیه- ایران، همه این اقدامات جدید خبر ازمقابله با تحریم های امریکا می دهند. « برجسته ترین مولفه این وضعیت، توافقی است که قطعا از اقدامات ایران برای رسیدن به صادرات بلند پروازانه مورد هدف خود حمایت خواهد کرد که امضای قراردادهای ٥٠ تا ٦٠ میلیارد دلاری نفت و گاز با شرکت های خارجی تا ٢٠ مارس ،است».
بنابراین، جای تعجب ندارد که همه چشم ها به پوتین دوخته خواهد شد که اول نوامبر به منظور شرکت در نشست سه جانبه با حسن روحانی و الهام علی اف در تهران حضور خواهد یافت.

چاپ نوشتار