تاریخ: ۹:۳۴ :: ۱۳۹۶/۰۷/۲۳
مسیر ضد ایرانی خطرناک ترامپ

رونالد نلس

اشپیگل (آلمان)


تحریم های جدید، تهدیدهای جدید: دونالد ترامپ به مناقشه با تهران دامن می زند. رئیس جمهور دقیقا چه می خواهد؟ استراتژی جدید به چه معناست؟ کنگره چه نقشی در این میان بازی می کند؟ پرسش هایی مهم و پاسخ های آنان.
دونالد ترامپ چنین نمایش های حساس و تحریک آمیزی را دوست دارد: او با چهره ای جدی و صدایی رسا، استراتژی جدید خود را نسبت به ایران در کاخ سفید اعلام کرد. در اصل، این استراتژی یک خط مشی جدید و سختگیرانه تر علیه تهران است. پس از آرامش کوتاهی در دوران باراک اوباما، خطر احیای درگیری های چند دهه گذشته بین آمریکا و ایران، دو رقیب و دشمن سرسخت دوباره جدی شده است.
ترامپ گفت، ایران مسئول بحران های جهانی و تروریسم، خونریزی و مرگ بسیاری از آمریکایی ها است. به همین علت است که او اکنون می خواهد سپاه پاسداران انقلاب، نیروی نظامی قدرتمند ایران را هدف تحریم های جدید قرار دهد. مهم تر از همه، ترامپ توافق هسته ای با تهران را زیر سوال می برد. او اگرچه می خواهد فعلا توافق را حفظ کند، اما تهدید می کند که به زودی این توافق را لغو خواهد کرد.
در اینجا مهم ترین پرسش ها و پاسخ ها در مورد استراتژی جدید ترامپ مطرح می شود.
چرا ترامپ مخالف توافق ایران است؟
ترامپ در سال های گذشته و سپس در خلال کمپین انتخاباتی خود، عملا تمام پروژه های مهم باراک اوباما را زیر سوال برده بود – توافق ایران نیز که پس از مذاکرات طاقت فرسا به دست آمده بود، بخشی از آن پروژه ها است. این امر وجه مشترک او و جمهوری خواهان بود؛ زیرا برای آنان، اوباما و مقامات ایران تقریبا به یک اندازه منفور هستند. ترامپ طی سخنان خود از اینکه تهران بر اساس این توافق میلیاردها دلار از آمریکا دریافت کرده بود، انتقاد می کرد. آنچه که او بدان اشاره نمی کند، این است که این پول ها در اصل متعلق به ایران بوده و از حساب های مسدود شده این کشور در خارج از کشور به دست آمده است.
یک موضوع مهم دیگر از دید ترامپ: عربستان سعودی و اسرائیل، متحدان آمریکا هستند که ایران را خطر و تهدیدی برای امنیت خود می بینند. در واقع، تهران از یک سیاست سلطه طلبی پیروی کرده و تلاش می کند تا نفوذ خود را در سوریه، لبنان، عراق و یمن گسترش دهد و در درگیری های کنونی این مناطق نیز از طریق “مشاوران” خود دخالت نظامی دارد.
ترامپ معتقد است که باید ایران را تا جایی که ممکن است، محدود کند. تنها پرسش این است که آیا می توان از طریق تقابل بیشتر به این هدف دست یافت یا آیا تندروها در تهران بدین ترتیب بیش از پیش تشویق به ادامه راهبرد توسعه طلبانه خود نخواهند شد. حتی کارشناسان مسائل ایران بر این باورند که خط مشی تقابلی ترامپ باعث خواهد شد تا نیروهای میانه رو و نظامی ایران دوباره با یکدیگر همسو شوند.
ترامپ دقیقا چه تصمیمی گرفته است؟
در حقیقت ترامپ می خواست توافق ایران را از هم اکنون لغو کند، اما مشاوران ترامپ و به ویژه رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا به او تفهیم کردند که این کار چه عواقب ویرانگرانه ای به دنبال خواهد داشت زیرا برنامه جامع اقدام مشترک (JCPOA) که در سال ٢٠١٥ در نتیجه مذاکرات آمریکا، روسیه، فرانسه، چین، آلمان و اتحادیه اروپا با ایران منعقد شده بود، عمیقا با سیاست و تجارت بین المللی گره خورده است. آمریکا با خروج از این توافق یک واکنش زنجیره ای خطرناک را به راه خواهد انداخت، خاورمیانه را بی ثبات خواهد کرد و اعتبار خود را به عنوان یک شریک مذاکره از دست خواهد داد. علاوه بر آن، ایران خواهد توانست برنامه هسته ای خود را دوباره از سر بگیرد: محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران هشدار داد: “آیا شما آماده هستید ده تن اورانیوم غنی شده را به ما بازگردانید؟”
مسیر سازش کارانه فعلی: اکنون ترامپ از “تایید” تعهد به توافق خودداری می کند، زیرا وی معتقد است که ایران  از گروه های تروریستی در سوریه، حمایت می کند و آمریکا این را نقض روح برجام تلقی می کند. ترامپ همچنین از نقض بخش های خاصی از این توافق سخن می گوید: تهران از انجام برخی بازرسی ها از تاسیسات و مراکز خود ممانعت می کند. این یک نوع لفاظی است که به او اجازه می دهد نارضایتی خود را بدون لغو کامل برجام اعلام و آشکار کند. در عین حال، او خواستار یک قرارداد جدید و سخت تر می باشد که مکمل یا جایگزین توافق فعلی شود – آرزویی که احتمال دستیابی به آن نامشخص است.
بدین ترتیب ترامپ اکنون آبروی خود را حفظ می کند و رسیدگی به این مشکل پیچیده را به عهده کنگره می گذارد.
اکنون کنگره باید چه راهی در پیش بگیرد؟
کنگره در حال حاضر ٦٠ روز فرصت دارد تا به طور یک جانبه این توافق را با شرایط دیگر مدنظر آمریکا به منظور “رسیدگی به کاستی های این توافق در چارچوب خود توافق” و “سختگیرانه تر کردن آن” کنار بگذارد (به نقل از تیلرسون). بدین منظور کاخ سفید یک “سازوکارچکاندن ماشه “را پیشنهاد کرده است – شرایط مشخصی که نقض آنها به طور خودکار منجر به فعال سازی مجدد تحریم ها شده و در نتیجه باعث لغو توافق خواهد شد. این شرایط برای مثال می توانند در برگیرنده آزمایش های موشک های بین قاره ای باشند، نکته ای که در توافق هسته ای به آن پرداخته نشده است.
ترامپ همچنین می خواهد دوره زمانی مرحله انقضای اعتبار توافق یا همان (” ترتیبات غروب آفتاب”) را که در برجام مشخص شده، برای مدت طولانی تری تمدید کند. مدت زمان بعضی از بندهای این توافق در سال ٢٠٢٥ به پایان می رسد، اکنون تلاش می شود تا از این موضوع جلوگیری شود. بنا به گفته وزیر امور خارجه تیلرسون، شمارش معکوس در جریان است – و باید از سرعت آن کاسته شود. هربرت ریموند مک ماستر، مشاور امنیتی (ترامپ) می گوید: “ما هم اکنون یک فرصت واقعی در اختیار داریم.”
در کنگره چه اتفاقی خواهد افتاد؟
تهییج و ترغیب پارلمان آمریکا که به طرز ناامید کننده ای چند پاره شده و جمهوری خواهان که بر سر برجام اتفاق نظر ندارند، برای اعمال قوانین جدید درباره ایران کار بسیار دشواری است – اگر چه کاخ سفید از هفته ها پیش بی سر و صدا در پشت صحنه بدین منظور تبلیغ می کند. آنها دستور کار بسیار سنگینی دارند: آنها باید اصلاحاتی را در زمینه مالیات و مهاجرت به تایید برسانند، خطر بروز مناقشه جدیدی بر سر بودجه و بدهی ها وجود دارد، و همچنین حرکت خرابکارانه اخیر ترامپ علیه برنامه مراقبت های بهداشتی اوباما نیازمند اقدامات اضطراری کنگره برای حمایت از سیستم بیمه درمانی متزلزل می باشد.
باب کورکر، یکی از مهم ترین سناتورهای جمهوری خواه که ریاست کمیته روابط خارجی را بر عهده دارد، اکنون به عنوان یکی از شدیداللحن ترین منتقدان ترامپ از خود عکس العمل نشان داده است. روز پنجشنبه، کورکر یک طرح اولیه را برای تقویت برجام با درخواست های آمریکا ارائه کرد. احتمالا بسیاری از دمکرات ها این طرح را رد می کنند.
اگر کنگره نتواند به توافق برسد، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
اگر پیشنهاد ترامپ در پارلمان شکست بخورد، او می تواند توافق را لغو کند. او به هنگام ورود به کاخ سفید، تهدید به انجام چنین کاری کرد. قدرت او به عنوان رئیس جمهور، به او این توانایی را می دهد. اما آیا او واقعا این کار را خواهد کرد؟ حتی در دولت خود وی نیز به نظر می رسد بر سر این موضوع سردرگمی زیادی وجود دارد. رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه پیش از سخنرانی ترامپ اعلام کرده بود که در صورتی که کنگره بر سر اقدامات جدید علیه ایران به توافق نظر نرسد، آمریکا همچنان این توافق را حفظ خواهد کرد.
خط مشی ترامپ بر روابط با روسیه، چین و اروپا چه تاثیری خواهد داشت؟
سایر طرف های توافق که شامل روسیه، چین و اروپا هستند، در هر صورت تمایل به حفظ توافق دارند. اگر چه اکنون خیال آنها تا حدی آسوده شده، زیرا آمریکا نمی خواهد توافق را لغو کند؛ اما از سوی دیگر، آنها با نگرانی های جدی و شدیدی ناظر اقدامات آمریکا هستند، زیرا از این طریق خطر لغو شدن این توافق در نهایت افزایش می یابد.
یک نکته آشکار است: ترامپ با خط مشی جدید خود، مشارکت و همکاری با کشورهای دیگر را دشوارتر و پیچیده تر می سازد. بار دیگر او در مسئله مهمی دخالت می کند و کشور خود را منزوی می سازد. بر خلاف ترامپ، طرف های دیگر توافق بر این عقیده هستند که ایران به طور کامل و اساسی از توافق پیروی می کند. البته، آنها به خوبی می دانند که این توافق ایده آل و عالی نیست، اما حداقل تضمینی می باشد که ایران سلاح هسته ای تولید نخواهد کرد. رهبران پاریس، برلین و بروکسل استدلال می کنند که هدف اصلی توافق، جلوگیری از گسترش سلاح های هسته ای در منطقه و همچنین در جهان می باشد. اگر این توافق – یا بخش هایی از آن – هم اکنون زیر سوال برود، متقاعد کردن دیگر کشورها (مانند کره شمالی) به پذیرش و پیروی از چنین معاهداتی در مورد خلع سلاح بسیار دشوار خواهد شد.
علاوه بر این : شرکت های اروپایی به طور سنتی روابط اقتصادی نزدیکی با ایران دارند و می خواهند پس از لغو تحریم ها بار دیگر با این کشور مراودات تجاری داشته باشند. با این حال، مناقشه جدیدی با آمریکا می تواند این امر را دشوارتر کند. بسیاری از بانک های بین المللی در مورد تامین مالی تجارت با ایران هنوز محتاط هستند. آنها نگران هستند که اگر از پروژه هایی در ایران حمایت کنند، دولت آمریکا آنها را مجازات کند. بدین ترتیب رویکرد ترامپ نه فقط امنیت برنامه ریزی شرکت ها را افزایش نداده، بلکه آن را کاهش می دهد.

چاپ نوشتار