گروه: ایران / سیاسی
تاریخ: ۸:۵۹ :: ۱۳۹۶/۰۷/۲۰
توافق هسته ای ایران را حفظ کنیم، زیرا الگوی مناسبی برای کره شمالی است

سیدحسین موسویان

لوموند (فرانسه)

سید حسین موسویان، مذاکره کننده ارشد سابق ایران، در مقاله ای در «روزنامه لوموند» تاکید می کند که واشنگتن باید از توافق هسته ای ایران برای رسیدن به توافق با پیونگ یانگ الگو بگیرد، نه این که آن را لغو کند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور امریکا در سخنرانی خود در نوزدهم سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، به شدت به کره شمالی حمله کرد و اعلام کرد آماده است تا «آن را کاملاً نابود کند.» اما او همچنین از توافق هسته ای ایران انتقاد و اعلام کرد که آن «یکی از بدترین و نامعقول ترین توافق ها است». چند روز بعد بمب افکن های امریکایی از حریم هوایی کره شمالی عبور کردند، این امر وزیر امور خارجه کره شمالی را وادار کرد تا بگوید که امریکا «اعلام جنک» کرده است.
اکنون بحران هسته ای کره شمالی عناوین مهم را به خود اختصاص داده است، اما این برنامه هسته ای ایران است که در طول سال ها توجه امریکا و متحدان آنها را به خودجلب کرده بود، قبل از این که مذاکرات طولانی به طرح جامع اقدام مشترک بیانجامد، توافقنامه ای که روند شفافیت و کاملترین بازرسی فعالیت های هسته ای را در تاریخ منع گسترش سلاح هسته ای به اجرا درآورد.
در حالی که اوضاع در شبه جزیره کره به چنین سطحی از تنش رسیده است که برخی احتمال جنگ هسته ای را مطرح می کنند، عده ای دیگر از خود می پرسند آیا طرح جامع اقدام مشترک می تواند به عنوان الگویی برای جلوگیری از زورآزمایی با کره شمالی استفاده شود. برای مثال آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، اعلام کرد که «شیوه » مذاکرات هسته ای با ایران «می تواند برای پایان دادن به مناقشه کره شمالی مورد استفاده قرار گیرد». فدریکا موگرینی، رئیس دیپلماسی اتحادیه اروپا، به درستی تاکید کرد که اختلافات عمده ای بین مساله هسته ای ایران و کره شمالی وجود دارد و «نظام سیاسی و فرهنگ آنها بسیار متفاوت است.»
در واقع مساله هسته ای ایران و کره شمالی کاملاً متفاوت است. ایران با وجود تمام فشارها و تحریم هایی که از دهه های پیش تا کنون به علت برنامه هسته ای اش متحمل شده است، پایبندی خود را به پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای حفظ کرده است، هیچگاه سلاح اتمی نساخته است، و هیچگاه برنامه هسته ای نظامی نداشته است، و دقیق ترین بازرسی ها در تاریخ آژانس بین المللی انرژی اتمی را پذیرفته است،تمام پیمان های مهم بین المللی که تولید و استفاده از سلاح های کشتار جمعی را ممنوع می کند، امضاء کرده است، وانگهی بالاترین مقام مذهبی کشور، تولید سلاح ¬های کشتار جمعی را ممنوع کرده است، و به حملات شیمیایی رژیم صدام حسین، به علت اعتقادات مذهبی رهبرانش ، با اقدامات تلافی جویانه مشابه پاسخ نداد.
بدون نگرانی
در عوض کره شمالی از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای خارج شد و سلاح های هسته ای تولید کرد و موشک هایی را که قادرند کلاهک های هسته ای حمل کنند، توسعه داد و هیچ نگرانی، چه مذهبی یا سکولار، برای استفاده از سلاح های اتمی در برابر دشمن ندارد. بدین ترتیب خانم موگرینی حق دارد بگوید که مسایل هسته ای دو کشور قابل مقایسه نیستند. اما دیدگاه صدراعظم آلمان زمانی که تاکید می کند که می توان برای رسیدن به راه حل دیپلماتیک در بحران کره شمالی از الگویی سرمشق گرفت که بحران ایران را برطرف کرد، نیز درست است.
پس از انقلاب ایران در سال ١٩٧٩، امریکایی ها سیاست «فنآوری هسته ای صفر» را در ایران اتخاذ کردند و حتی تا آن جا پیش رفتند که از تامین اورانیوم غنی شده با عیار بالا برای راکتور مرکز تحقیقات هسته ای تهران که آنها خودشان در سال ١٩٦٧ ساخته بودند، خودداری کردند . تحریم های امریکا و فشارهای واشنگتن بر کشورهای دیگر چاره دیگری جز توسعه تولید هسته ای در داخل کشور را برای ایران برجای نگذاشت و این امر به تسلط یافتن بر روند غنی سازی اورانیوم از سال ٢٠٠٣ انجامید. بدین ترتیب امریکا در سیاست خود مبنی بر اصل «غنی سازی صفر» در ایران تجدید نظر کرد و پذیرفت که تهران راکتورهای قوی را در اختیار داشته باشد.
از سال ٢٠٠٦ تا ٢٠١٣ امریکا به تدریج شدیدترین تحریم ها را علیه ایران تحمیل کرد، این امر نظام ایران را وادار کرد تا برنامه هسته ای خود را گسترش دهد. بنا بر برخی اظهارات، ایران در سال ٢٠١٣ زمان لازم برای تولید مواد شکافت پذیربرای تولید بمب هسته ای را کاهش داده بود.
نگرانی ناشی از این مهلت کوتاه دلیل اصلی بود که امریکا را وادار کرد تا در برابر ایران سیاست «بمب هسته ای صفر» را اتخاذ کند، سپس توافق برد- برد را امضاء کرد که در آن ایران بتواند برنامه غنی سازی خود را ادامه دهد، و تعدیل تحریم ها را به دست آورد و متعهد به رعایت برخی تدابیری شود که طولانی شدن زمان لازم برای تولید مواد شکافت پذیر برای تولید بمب هسته ای را تضمین کند.
خواسته های افراطی امریکا از ایران از چندین دهه پیش تاکنون ناکارآمد بوده و راه حل مسالمت آمیز مساله هسته ای ایران را به تاخیر انداخت. اکنون همان اشتباه در برابر کره شمالی تکرار می شود. کره شمالی در واکنش به تهدیدات امریکا و تحریم های شدید بر ضد آن، توانایی های بالستیک و قدرت سلاح های هسته ای خود را افزایش می دهد. اجازه دادن به این زورآزمایی فقط می تواند احتمال جنگ فاجعه آمیز را افزایش دهد. بنابراین ضروری است که امریکا همانگونه که با ایران به توافق رسید، سیاست خود را تغییر دهد و سیاست تحریم ها و فشارها را با نگاه دیپلماتیک عملی جایگزین کند.
درس مهم دیگری که باید از گفتگوها بر سر مساله هسته ای ایران گرفت، این است که واشنگتن باید اصل دیپلماسی چندجانبه را در برابر پیونگ یانگ بپذیرد. اگر امریکا در مذاکراتی که به طرح جامع اقدام مشترک انجامید، نقش تعیین کننده ای را ایفاء کرد، اما گفتگوها با همکاری چهار عضو دائمی دیگر شورای امنیت سازمان ملل متحد و آلمان در گروهی به نام ١+٥ انجام شد.
سومین درس مهم مذاکرات بر سر مساله هسته ای ایران که در مورد مساله کره شمالی قابل اجرا است، این واقعیت است که هدف دو طرف در گفتگوها به طور واضح بیان شده است. از نظر ایران، به دست آوردن لغو تحریم ها و به رسمیت شناختن حق آن برای غنی سازی اورانیوم در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای است. امریکا نیز می خواهد که ایران تعهدات قابل اعتماد و تدابیر شفافی را برای جلوگیری از تولید سلاح های هسته ای بپذیرد.
با توجه به این که خلع سلاح فوری کره شمالی خیال صرف به نظر می رسد، راه حل واقع گرایانه بحران کره شمالی می تواند از طریق تعیین اهداف زیر انجام شود: قطع آزمایش جنگ افزارهای هسته ای ، عدم گسترش برنامه های تسلیحات هسته ای و موشک های بالستیک با توانایی هسته ای، امضای پیمان منع کامل آزمایش های هسته ای، گشایش مذاکرات با کره جنوبی و ژاپن برای تشکیل سیستم همکاری منطقه ای در زمینه امنیت- برای مثال با الگو گرفتن از اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا – که گفتگو با کشورهای همسایه را آغاز می کند تا خطرات جنگ در آسیای جنوب شرقی را خنثی کند.
وانگهی، اگر کره شمالی به علت موقعیت کشوری که از سلاح های هسته ای برخوردار است، قادر به بازگشت به پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای نیست، می تواند با پذیرفتن داوطلبانه شرایط پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای در مورد بازرسی و شفافیت، همانگونه که پنج قدرت طرفدار پیمان انجام می دهند، نگرانی های بین المللی را کاهش دهد.
تضمین های امنیتی
در برابر، قدرت های جهانی باید تحریم های مربوط به هسته ای را لغو کنند و تمام تضمین های امنیتی لازم برای حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی آن را انجام دهند.
هر توافق نهایی با کره شمالی باید همانند طرح جامع اقدام مشترک، از طریق قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شود که اجرای آن با دستگاه مهم امنیت سیاسی نظام بین المللی تضمین شود. بدون شک می توان گفت اگر دولت امریکا با پیروی از اهداف اعلام شده دونالد ترامپ طرح جامع اقدام مشترک را محکوم کند، هر گونه امکان راه حل دیپلماتیک بحران کره شمالی را در نطفه خفه خواهد کرد و هر گونه اعتماد به امریکا و شورای امنیت سازمان ملل متحد را در کره شمالی و ایران از بین خواهد برد.

چاپ نوشتار