تاریخ: ۱۰:۰۴ :: ۱۳۹۶/۰۷/۰۳
همراهی با ایران در ضدیت با ترامپ

وستی کافکازاروسیه

رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا، بعد از نخستین دیدارش با محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، گفت: «ما به سوی یکدیگر لنگه کفش پرتاب نکردیم». اما، در عصر چهارشنبه در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، در دیدار وزیران امور خارجه هفت کشور شرکت کننده در توافق هسته ای با ایران در سال ٢٠١٥ میلادی، سخنان تندی رد و بدل شد. بعد از آن که ظریف به تندی، از تبلیغات آمریکا و این کشور علیه توافق هسته ای سخن گفت، تیلرسون به طور مستقیم، وی را مورد خطاب قرار داد.

در این دیدار، تیلرسون در خصوص این که تهران تمامی شرایط توافق هسته ای را اجرا می کند، با اروپایی ها، چینی ها، روس ها و یا ایرانی ها مخالفتی نکرد. اما، او تمایل نیز نداشت که با موضع یاران خود مبنی بر این که در این توافق فقط از مسئله هسته ای سخن گفته می شود، همراهی کند. همان طور که تیلرسون چندی بعد خاطر نشان کرد، تمامی مذاکره کنندگان «همواره، در انتظار این هستند: که این توافق راه را به سوی «منطقه بسیار قدرتمندتر و با ثبات تر» هموار سازد. اما، وزیر امور خارجه آمریکا در زمینه آزمایشات موشکی ایران و مداخله این کشور در دیگر کشورها – از یمن گرفته تا لبنان – می گوید که نمی توان از چنین هدفی سخن گفت. به گفته او، به همین خاطر است که این توافق شکست خورده است. به موازات این، تیلرسون آشکارا، به یاران خود تفهیم کرد که جهان باید متوجه باشد که آمریکایی ها دولت جدیدی را انتخاب کرده اند.
در این میان، اروپایی ها از کوره در رفته اند. فدریکا موگرینی که به عنوان رئیس دیپلماسی اتحادیه اروپا ریاست این جلسه را به عهده داشت، دفترچه ای در دست داشت که حاوی جزئیات توافق هسته ای می باشد. او می گوید که به مدت ١٢ سال در خصوص این موضوع با ایران مذاکره شد که این مدت زمان شامل دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد نیز می شود – در آن ایام، میانجی گران اگرچه، اغلب با یکدیگر دیدار می کردند، اما کمترین پیشرفتی حاصل نمی شد. بعد از انتخاب [آقای] حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور جدید ایران بود که فرصت های فراهم شده از سوی اوباما، در ایران زمینه های مساعدی یافت. موگرینی گزارش می دهد که تاکنون، تمامی کشورها اجرای توافق هسته ای توسط تمامی طرفین را تأیید کرده اند. اما، این خانم ایتالیایی به شدت ناآرام بود. وقتی یکی از خبرنگاران از وی سوال کرد که آیا آمریکا در اجرای بسته توافق هسته ای پایبندی نشان خواهد داد یا خیر، او قبل از این که پاسخ دهد، دستانش را تکان داد، یعنی این که او نمی تواند پشت سر رئیس جمهور ترامپ سخنی بگوید.
چند ساعت پیش از آن نیز ترامپ به خبرنگاران گفته بود که او در خصوص اقدامات بعدی به قراری رسیده است. اما، در حال حاضر، نمی خواهد راجع به چیزی حرفی بزند. حتی، زمانی که ترزا می، نخست وزیر بریتانیا، در این خصوص از او سوال کرد، او به متحد خود کمترین پاسخی نداد. موگرینی به این موضوع اشاره می کند که بسته توافق ها با ایران یک توافق دو جانبه نیست که یک کشور بتواند به صورت جداگانه آن را فسخ کند. او می گوید: «اینجا، از قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد با ضمیمه هایش سخن در میان است». اروپایی ها اطمینان می دهند که قصد دارند، حتی اگر آمریکایی ها از این توافق چشم پوشی کنند، از آن حمایت کنند. اما، زیگمار گابریل، وزیر امور خارجه آلمان، اذعان می دارد که انجام چنین کاری «بسیار دشوار» خواهد بود. هم اکنون نیز آمریکایی ها مانع از کار شرکت ها و بانک های اروپایی در معاملات با ایران می شوند.
حتی، اگر ترامپ در آینده نزدیک، به کنگره اطلاع دهد که این توافق دیگر به نفع منافع آمریکا نیست، این اقدام، به معنای فسخ رسمی توافق هسته ای نخواهد بود. در اصل، چنین احتمالی در بسته توافق ها پیش بینی نشده است. از لحاظ تئوری، نمایندگان و سناتورها می توانند به رغم ارزیابی های ترامپ، از بازگشت به تحریم های ضد ایرانی لغو شده از سوی باراک اوباما امتناع کنند. اما، در اروپا، هیچکس تمایلی به این ندارد که امکانات لابی گری یهودی ها و دیگر مخالفان ایران در واشنگتن را دست کم گیرند. در نیویورک، گابریل از برگزاری «نشست تراژیک» سخن می گوید. در این میان، او چشم به مناطقی فراتر از منطقه خاور نزدیک نیز دارد. بدین ترتیب، اگر آمریکا «تنها قرارداد عملی در خصوص خلع سلاح هسته ای» را فقط به خاطر این که دولت این کشور تغییر کرده است، فسخ کند، در آن صورت جهان چگونه می تواند با بحران بسیار سخت تر کره شمالی مقابله کند؟
[آقای] حسن روحانی در نیویورک این سند را به طور مفصل تری، بررسی کرد. رئیس جمهور ایران از فرصت پیش آمده در کنفرانس مطبوعاتی خود در اردوی مخالفان، گاه به آن نقش سنجیده در دیپلماسی اش و گاه، نقش فرد اروپا دوست و متعهد به توافق هسته ای و گاه نیز به انتقاد از ترامپ متوسل می شد. [آقای] روحانی می گوید، هر کسی که بخواهد این توافق را فسخ کند، خود را مضحکه دیگران خواهد کرد و اعتماد جهانیان را از دست خواهد داد و هرگز، قادر نخواهد بود، برای رسیدن به توافق یارانی کسب کند. «برنامه جامع اقدامات مشترک» که در سال گذشته اجرایی شد، توافق دو جانبه ای نیست و مشابه توافق آب و هوایی پاریس نیست که ترامپ می خواهد از آن کناره گیری کند. خبرنگار نشریه «نیویورک تایمز» از [آقای] روحانی سوال کرد که آیا او مطمئن است که ترامپ دقیقاً می داند در این توافق چه گفته شده است؟ [آقای] روحانی نیشخندی زده و پاسخ می دهد: «همه شما او را بهتر از من می شناسید». سپس، او از ترامپ خواست به خاطر سخنان تحقیر آمیزش در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از ملت ایران عذر خواهی کند.
در اوایل هفته جاری، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، بار دیگر، تلاش کرد، برای ترامپ یک پل ارتباطی برقرار کند. مکرون بر اساس نتایج دیدارش با ترامپ گفت که او «نمی داند» که از نظر واشنگتن، چه چیزی باید جایگزین توافق هسته ای شود. این توافق باید حفظ شود، اما می توان برای حل و فصل دیگر مشکلات با ایران، «محورهای» دیگری فراهم کرد. مکرون همچنین، موافق آغاز هر چه سریع تر مذاکرات پیرامون «دوران بعد از سال ٢٠٢٥ میلادی»، یعنی زمانی است که مهلت اعمال نخستین محدودیت ها علیه برنامه هسته ای ایران به پایان می رسد.
اما، اینجا، فقط [آقای] روحانی نیست که تفهیم می کند که این موضوع در عمل، به معنای بازبینی توافق هسته ای است که حتی نمی توان در خصوص آن سخنی گفت. طرفین در توافق هسته ای در خصوص این که ایران چه زمانی قادر خواهد بود، در چارچوب بسیار محدودی، اورانیوم خود را غنی سازی کند، با یکدیگر بسیار جنگیدند. او می گوید که «در حقیقت، ما به دنبال کوتاه ترین زمان بودیم و دیگر طرفین – به دنبال طولانی ترین زمان». در نهایت، سازش حاصل شد و اکنون نیز جایی برای بحث ندارد.
دیپلمات های اروپایی نیز این ابتکار عمل مکرون را غیر واقعی می دانند. ژان ایو لو دریان، وزیر امور خارجه فرانسه، به یاران خود اطمینان داده که مکرون فقط در اندیشه برگزاری «مذاکرات غیر رسمی» است. گابریل و موگرینی تصریح می کنند که برای ایران، «به صورت مادام العمر»، دستیابی به سلاح هسته ای ممنوع شده است. از این رو، آن طوری که منتقدان می گویند، در اصل، اجرای توافق هسته ای پایان ندارد. در این میان، بنیامین نتانیاهو بر این امر پافشاری دارد که جهان با عقد توافق هسته ای با ایران و اعمال محدودیت بر این کشور طی ١٥ سال آینده، در عمل، برای این کشور، امکان بازگشت به زمان لازم برای غنی سازی اورانیوم مفید برای ساخت بمب اتم را طی چند روز تضمین کرده است. برای نخست وزیر اسرائیل راه جایگزین برای این توافق از این قرار است: «اصلاح توافق و یا فسخ آن به طور کامل».
[آقای] روحانی ضمن این که اسرائیل را به عنوان «رژیم غیر قانونی» خواند، گفت که از میان ١٩٣ کشور فقط دو کشور با توافق هسته ای مخالف هستند و «آن را رسوایی می نامند». اگر آمریکا این توافق را نقض کند، در آن صورت برای ایران نیز راه «تمامی گزینه ها» باز خواهند بود. هنوز بسیار زود است که در این خصوص سخنی بگوییم که آیا این توافق بدون حضور آمریکایی ها آینده ای خواهد داشت یا خیر. «این مسئله بسیار مهمی است که ما و اروپایی ها در حال تجزیه و تحلیل آن هستیم ». او اشاره کرده که رآکتور تحقیقاتی در تهران به غنی سازی تا سطح ٢٠ درصدی نیاز دارد – یعنی تجزیه موادی که به سرعت، می توانند برای ساخت بمب اتمی پردازش شوند. [آقای] روحانی اطمینان داده که ایران در هیچ شرایطی برای دستیابی به سلاح اتمی تلاش نخواهد کرد و این موضوع را نیز ما همواره، اعلام کرده ایم.

چاپ نوشتار