شرکای ما بیش از ما ضرر خواهند کرد

سوزان کولبل

اشپیگل آلمان

علی اکبر صالحی، معاون رئیس جمهور ایران می گوید کشورش قصد دارد همچنان به توافق نامه هسته ای پایبند بماند، حتی اگر آمریکا از آن خارج شود. وی در مصاحبه ای هشدار داد و گفت نقض توافق هسته ای ممکن است به مسابقه ای تسلیحاتی منجر شود.
اشپیگل: [آقای] رئیس جمهور حسن روحانی به تازگی تهدید کرد چنانچه آمریکا تحریم های جدیدی اعمال کند، می توان برنامه هسته ای ایران را در عرض چند ساعت دوباره احیا کرد. این هشدار تا چه اندازه جدی است؟
صالحی: ما همواره ارزیابی می کنیم که آیا این توافق به نفع ما است، یا آیا هزینه باقی ماندن در این توافق بیش از اندازه بالا است. اگر آمریکا از این توافق خارج شود، اما بقیه کشورها همچنان به تعهد خود ادامه دهند – یعنی انگلیس، فرانسه، آلمان، چین، روسیه – احتمالا ایران حتی بدون حضور آمریکا نیز به پیروی از تعهدات خود بر اساس این توافق نامه ادامه خواهد داد. اما اگر آمریکا این توافق را ترک و اروپا نیز از این الگو پیروی کند، به طور قطع این توافق سقوط خواهد کرد و ایران به سطح پیشین خود و حتی سطح بسیار بالاتری از لحاظ فنی باز خواهد گشت. به عنوان فردی که در این مذاکرات شرکت کرده است، هیچ تمایلی ندارم که این اتفاق بیفتد.
اشپیگل: تا کنون، [آقای] رئیس جمهور روحانی قادر به محقق ساختن بسیاری از موفقیت های اقتصادی وعده داده شده نبوده، عمدتاً به این علت که آمریکا بر بانک های غربی فشار می آورد تا با ایران همکاری و تعامل نداشته باشند. چطور قصد دارید این چالش را برطرف کنید؟
صالحی: آمریکا تلاش می کند فضای کسب و کار و تجارت را مسموم کند. چنین فضایی بانک های بزرگ و شرکت ها را از همکاری با ایران بازمی دارد. این برخورد موجب به وجود آمدن ترس و وحشت می شود. اما در حقیقت آنها نمی توانند کار چندانی انجام دهند. بله لفاظی های زیادی (در این باره) می شود. اگر آمریکا این سخنان را به اقداماتی واقعی تبدیل کند، ما با وضعیت بسیار متفاوتی رو به رو خواهیم شد.
اشپیگل: این سخن به چه معنا است؟
صالحی: اگر آمریکا از لغو تحریم های مربوط به فعالیت های هسته ای ایران امتناع کند، این امر به معنای نقض قابل توجه (توافق) از سوی آنها خواهد بود.
اشپیگل: اگر آمریکا از این توافق خارج شود و دیگران نیز از این الگو پیروی کنند، ایران بار دیگر به توسعه برنامه هسته ای خود ادامه خواهد داد، اما همچنین به یک اقتصاد غیر شفاف و بازار سیاه (غیر قانونی) باز خواهد گشت. این کشور بار دیگر منزوی شده و در مبارزه ای دائمی با قدرت های غربی خواهد بود.
صالحی: این سخن تا حدودی درست است. همان طور که گفتم، اگر توافق هسته ای نقض شود، ما از لحاظ اقتصادی با برخی مشکلات مواجه خواهیم شد، اما از نظر سیاسی سود خواهیم برد. ما به جوانان خود خواهیم گفت، دیگر به آنها اعتماد نکنید، ما یک بار در این مسیر گام برداشتیم و برای رسیدن به توافق هسته ای از خود انعطاف نشان دادیم. آژانس بین المللی انرژی هسته ای اذعان کرده است که ما کاملاً از این توافق پیروی کرده ایم، اما آمریکایی ها این توافق را زیر پا گذاشته اند. فراموش نکنید، انزوایی که بر ما تحمیل شد ما را به عنوان یک ملت به هم نزدیک تر کرد و ما را مجبور کرد تا بر روی پای خود بایستیم. علاوه بر این، در زمینه پیشرفت های علمی ما به جایگاه بسیار بالایی دست یافته ایم. من فکر می کنم شرکای ما در این توافق بیشتر از ما ضرر خواهند کرد.
اشپیگل: منظور شما چیست؟
صالحی: اگر توافق هسته ای به شکست منجر شود، دیگر هیچ فرصتی برای حل و فصل مسئله هسته ای کره شمالی وجود نخواهد داشت. پیونگ یانگ خواهد گفت، خوب، آنها توافق هسته ای با تهران را زیر پا گذاشتند، چگونه می توانیم به آنها اعتماد کنیم؟ این امر همچنین می تواند یکپارچگی پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای را تضعیف کرده و زیر سوال ببرد. در ضمن در کشورهای علاقه مند به توسعه فنآوری صلح آمیز هسته ای نیز موجی از خشم و اعتراض به راه خواهد افتاد.
اشپیگل: همان طور که می دانید، مشکل (جهانیان) با ایران بر سر استفاده صلح آمیز از فنآوری هسته ای نیست، بلکه بر سر تلاش برای ساختن یک بمب اتمی می باشد. چند هفته پیش، ایران یک موشک بالستیک جدید را آزمایش کرد. آیا این زمان بندی در دوران پرتنش کنونی منطقی و عقلانی است؟
صالحی: اگر آمریکا با این موضوع مشکلی دارد، مشکل از خود آنهاست. در هیچ کجای توافق هسته ای ذکر نشده که ایران حق ندارد ظرفیت موشکی خود را گسترش دهد. ما فقط از حق خود استفاده می کنیم، اما طرف مقابل تلاش می کند این را به عنوان یک اقدام تحریک کننده تفسیر کند. طی ٣٨ سال گذشته، ما هر روزه با اتهامات مختلفی از سوی آمریکا یا کشورهای دیگر رو به رو بوده ایم. یک روز می گویند ما “به اندازه کافی دمکراتیک نیستیم”، روز بعد “حقوق بشر” در کشور ما را مورد انتقاد قرار می دهند و انتخابات را “انتخابات های دروغین” می خوانند.
اشپیگل: آیا هیچ بخشی از این اتهامات حقیقت ندارد؟
صالحی: برخی کشورها در این منطقه هستند که هیچ انتخاباتی برگزار نمی کنند و هیچ حقوق اولیه ای برای شهروندانشان در نظر نگرفته اند – جایی که، برای مثال، زنان حتی نمی توانند رانندگی کنند. اما چون آنها در مدار سیاسی غرب و به ویژه آمریکا قرار دارند، به حال خود گذاشته می شوند.
اشپیگل: دیدگاه تهران درباره همکاری نزدیک عربستان سعودی با رئیس جمهور آمریکا چگونه است؟
صالحی: بر اساس آنچه می دانم، آمریکا در حالت سردرگمی قرار دارد. حتی متحدان اروپایی آمریکا نیز نمی دانند که رئیس جمهور ترامپ از چه راهبردی پیروی می کند. این سردرگمی فقط در ارتباط با ما نیست، بلکه همچنین تأثیری منفی بر اداره دولت آمریکا و متحدانش در منطقه نیز داشته است. به عنوان مثال، مناقشه اخیر با قطر.
اشپیگل: اگرچه این کشور امیرنشین میزبان مهم ترین پایگاه نظامی آمریکا در خلیج فارس است، اما دونالد ترامپ به تعدادی از کشورها به رهبری عربستان اجازه داد تا قطر را منزوی کنند.
صالحی: ناگهان از خواب بیدار می شوید و متوجه می شوید که شورای همکاری خلیج فارس، اتحاد نظامی کشورهای خلیج فارس قطر را طرد و منزوی کرده و ارتباط با آن را قطع کرده است. من به واقع نمی توانم بگویم قطر دوست ما به شمار می رفت. در سوریه و دیگر مناقشات منطقه ای، این کشور همواره در طرف مقابل قرار داشته است. اما اکنون ما به آنها امکان دسترسی به حریم هوایی، دریایی و زمینی را ارائه می دهیم، زیرا ما تنها راه ارتباط آن ها با جهان خارج هستیم. برخورد درست سیاسی، نیازمند خرد و رویکرد عقلانی است. به همین علت است که ما این امتیازات را به قطر می دهیم.
اشپیگل: این برخورد موجب می شود رهبران عربستان سعودی خشمگین تر از پیش شوند. آنها در حال حاضر نیز خود را در محاصره ایران می بینند.
صالحی: من برای مدت چهار سال در عربستان سعودی زندگی کرده ام و با بسیاری از مقامات آنها آشنا هستم. ما همواره دیدگاه های متفاوتی داشته ایم، اما همچنین در زمینه های مختلفی مانند اقتصاد، تجارت و گردشگری از رابطه به نسبت خوبی برخوردار بودیم – برای مثال در زمینه اعزام زائران ایرانی به عربستان سعودی و بالعکس. ایرانی ها هیچ نقشه ای برای تصاحب قلمرو یا ثروت دیگران ندارند. ما خود دارای منابع غنی گاز و نفت بوده و قلمرو گسترده ای داریم.
اشپیگل: با وجود این، به نظر می رسد رابطه بین ریاض و تهران قطع شده است.
صالحی: پس از این که ملک عبدالله فوت کرد و پادشاه جدید بر سر کار آمد، این رابطه به سرعت رو به وخامت گذاشت. عامل اصلی، این توهم غیرمنطقی است که ایران آنها را احاطه کرده است. بر اساس این توهم، آنها می خواهند یمن را فتح کرده و راه خروجی برای خود به وجود آورند، اما در حقیقت فقط از چاله به چاه افتاده و نمی دانند که چگونه باید از آن خارج شوند.
اشپیگل: به نظر نمی رسد که ایران به خروج آنها از این وضعیت چندان تمایل داشته باشد.
صالحی: همان طور که مقامات ما اعلام کرده اند، ما آماده و مایل به کمک هستیم. اما عربستان سعودی باید واقعیت های موجود و کنونی را درک کند و من بر این باورم که آنها در نهایت مسیر خود را تغییر خواهند داد و حتی به این نتیجه خواهند رسید که ایران می تواند یک دوست خوب و قابل اعتماد باشد. وقتی که من هفت سال پیش به سمت وزارت امور خارجه منصوب شدم، عربستان سعودی و ترکیه اولویت اول من بودند. این سه کشور با همراهی یکدیگر می توانند امنیت و ثبات را برای منطقه به ارمغان بیاورند. من شخصاً بسیار مایل هستم که رابطه ما با عربستان سعودی به وضعیت سابق و حتی وضعیتی بهتر از قبل بازگردد.
اشپیگل: به عقیده شما، علت این که فقط تعداد معدودی از همتایان سیاسی (سخنان) شما را باور می کنند، چیست؟
صالحی: از دیدگاهی منطقی به این موضوع نگاه کنید: اگر ما رابطه خوبی با عربستان سعودی داشته باشیم، این موضوع در بسیاری از سطوح و از نظر اقتصادی و تجارت به نفع ما خواهد بود، زیرا خلیج فارس شاهرگ حیاتی ماست. چگونه می توانیم امنیت خلیج فارس را تأمین کنیم؟ فقط در صورتی که این کشورها در توافقی چندجانبه، گرد هم آیند.

چاپ نوشتار