تاریخ: ۸:۳۶ :: ۱۳۹۶/۰۶/۱۴
مراسم حج واقعیت سیاسی پیچیده عربستان سعودی را پنهان می کند

گودرون هارر

در اشتاندارد اتریش

با وجود تصاویر معمول مراسم حج، در عربستان دیگر وضعیت مانند گذشته نیست.
یکی از بزرگ ترین فرودگاه های جهان در کشوری نه چندان پرجمعیت واقع شده است که معمولاً در بهترین حالت تعدادی از کارگران خارجی آسیایی در آن عبور و مرور می کنند. اما یک بار در سال، به طور منظم در هر پنج دقیقه یک هواپیمای غول پیکر در فرودگاه ملک عبدالعزیز واقع در جده، عربستان سعودی به زمین می نشینند. مسافران این هواپیماها به ترمینال مخصوص حجاج منتقل می شوند: فاصله این مکان تا مکه، جایی که مراسم سالانه حج برگزار می شود، حدود یکصد کیلومتر است.
تا چند سال پیش، مراسم حج یکی از موارد نادری بود که فرصت تماشای عربستان سعودی از خارج را فراهم می آورد. این وضعیت، همانند دیدگاه زائران مدتی است که تغییر کرده: به اصطلاح شیفتگی قومی اکنون با ترس از اسلام همراه شده است. عربستان سعودی که در گذشته هیچ توجهی را بر نمی انگیخت و اغلب نادیده گرفته می شد، امروزه در بسیاری از کشورهای غربی به عنوان خاستگاه آشکار تاریک اندیشی و روشنفکر ستیزی اسلامی و حتی بدتر از آن، تروریسم اسلامی به شمار می رود.
یک تضاد شگفت آور: حکومت سلطنتی که به دست عبدالعزیز ابن سعود در سال ١٩٣٢ تأسیس شد، هم به شدت ضد سنت و هم ضد نوگرایی بود. محمد بن سلمان ٣١ ساله – که امکان دارد به زودی جایگزین پدرش شود – در مصاحبه ها به طور معنا داری می گوید زنان و مردان شهروند عربستان سعودی خود مرزهای اصلاحات را تعیین خواهند داد. منظور وی این است: “من پذیرای هر نوع اصلاحاتی هستم.”
موضوع زنان و خودروها
البته این سخن کاملاً درست نیست. احتمالا اشاره محمد بن سلمان که با سر واژه انگلیسی (MbS) از وی یاد می شود، به مواردی مانند اعطای مجوز رانندگی به زنان است. بهتر است شهروندان عربستان سعودی، با شنیدن این سخن ولیعهد این کشور هرگز ایده ایجاد یک حکومت مشروطه به ذهن شان خطور نکند.
با وجود این، بحث درباره رابطه میان دولت و مذهب تا حدودی متفاوت است. تاریخچه عربستان سعودی در حقیقت داستان تلفیق یک خانواده سیاسی و مذهبی، یعنی آل سعود و نوادگان محمد ابن عبدالوهاب، یک واعظ سلفی است (اصطلاح وهابیت که از سوی کشورهای خارجی به سلفی گری عربستان سعودی اطلاق می شود، در واقع از نام وی گرفته شده است).
دین و مذهب را پشت سر گذاشتن
این روال معمول اعضای جوان طبقه نخبه است که وقتی به خارج می روند، مذهب را پشت سر می گذارند و همواره بار عقب ماندگی (جامعه) را بر دوش نظام مذهبی قرار می دهند. گاهی اوقات چنین برخوردهایی همراه با این تقاضا است که خانواده سلطنتی باید بالاخره خود را از وابستگی های نظام مذهبی آزاد کند.
اما وضعیت به این سادگی نیست، زیرا خاندان سعود امتیاز بسیار مهمی را از سوی این نظام مذهبی طی چند دهه گذشته دریافت کرده است: مشروعیت، نکته بسیار با اهمیتی که آنها به عنوان سرپرست اماکن مقدس – در ارتباط با حج – در مقابل جهان اسلام بدان نیاز دارند. همچنین کار بسیار اشتباهی است، اگر عربستان سعودی به عنوان کشوری در نظر گرفته شود که تمامی مردم آن از قوانین سختگیرانه مذهبی رنج می برند. بخشی از مخالفت ها از سوی نیروهای اجتماعی است که نه تنها فضا را بیش از حد اسلامی نمی دانند، بلکه بر این باورند که (حکومت و جامعه) به اندازه کافی اسلامی نیست.
تمامی شرارت ها از خارج می آیند
با این حال قابل توجه است که نمایندگان طبقه رهبری جدید و پویا – مانند عواد العواد، وزیر جدید اطلاعات و فرهنگ – خط مشی جدیدی را برای عربستان سعودی دیکته می کنند که در آن اسلام از سیاست جدا شده است. رادیکالیزه کردن اسلام نیز به عنوان اقدامی جلوه داده شده که فقط از منابع خارجی وارد کشور شده و از درون آن بروز نکرده است. برای مثال اخوان المسلمین در مصر، تاثیرات منفی سیاسی شدن شیعیان یا قطر که با هر دو آنها در ارتباط بوده و در نتیجه باید منزوی گردد.
بر این اساس، عربستان سعودی یکی از خوب ها به شمار می رود: وضعیت مشابهی در دوران جنگ سرد حاکم بود، در آن زمان ریاض متحد مهمی در مقابل کمونیسم به شمار می رفت – امروزه نیز بار دیگر این وضعیت با کمک دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا برقرار شده که از تصویر خودساخته عربستان به عنوان خط مقدم مقابله با رادیکالیسم القاعده و داعش و نه حامی آنان، پشتیبانی می کند.
این محور همچنین شامل اسرائیل می شود
این پیش شرط لازم برای ایجاد یک محور مشترک – که اسرائیل نیز در آن حضور دارد – علیه ایران می باشد. بر اساس خط مشی سیاست خارجی جدید و تهاجمی، عربستان سعودی در دوران حکومت پادشاهان پیر و بیمار برای مدت های بسیار طولانی تنها نظاره گر تلاش های توسعه طلبانه تهران بوده است.
عربستان سعودی میلیون ها دلار در تصویر جدید خود که توسط شرکت های روابط عمومی در سراسر جهان منتشر شده، سرمایه گذاری کرده است: با این حال، این اقدامات موجب تغییر نظر مخاطبان غربی نشده است. گام های کوچکی که به واقع در عربستان سعودی برداشته شده اند – مانند صنعت نوپای سرگرمی که با وجود انتقادات مذهبیون سنت گرا رونق می یابد – اما در خارج از این کشور توجه کسی را به خود جلب نمی کند. آنها همچنان به مکه چشم دوخته اند.

چاپ نوشتار