تاریخ: ۱۱:۱۴ :: ۱۳۹۶/۰۶/۱۲
ادعای آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره تبعیت ایران از توافق هسته ای با ادعای ترامپ در تعارض قرار دارد

دیوید ای سنگر

نیویورک تایمز آمریکا

بازرسان سازمان ملل، با این گزارش تازه خود، اقدامات ترامپ را که می خواهد ایران را ناقص برجام، توافق هسته ای دو ساله ایران با آمریکا و پنج قدرت جهانی، نشان دهد، با مشکل رو به رو ساختند. آنها روز پنجشنبه اعلام کردند که در تازه ترین بازرسی های خود شواهد و مدارکی دال بر نقض این توافق از سوی ایران نیافته اند.
ترامپ، حتی با وجود مخالفت بسیاری از مقامات ارشد در تیم امنیت ملی خود، تمایل برای پاره کردن این توافق را پنهان نساخته است. اما گفتنی است که گزارش های آژانس بین المللی انرژی اتمی وضعیت را برای طرح چنین استدلالی که ایران ناقض برجام است، دشوارتر می سازد.
تازه ترین گزارش آژانس یک هفته بعد از اعزام نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، به وین منتشر شد. هیلی در آنجا با مقامات ارشد سازمان ملل که مسئول بازرسی ها و نظارت بر روند تبعیت ایران از توافق هسته ای هستند، ملاقات کرد.
هیلی آژانس را تحت فشار قرار داد که برای برخورد با ایران موضع تهاجمی تری را اتخاذ کند و بعضی از مقامات دولت آمریکا استدلال کرده اند که آژانس باید خواستار دسترسی به یک سِری از سایت های نظامی ایران شود. اما طبق این توافق، آژانس فقط در حالتی می تواند این کار را انجام دهد که سوءظن معقولی برای این کار وجود داشته باشد و تشخیص دهد که ایران در حال انجام دادن فعالیت های غیر قانونی هسته ای در این سایت ها است.
تا بدین جا، بنا به گفته آژانس و مقامات آمریکایی، واشنگتن فهرست مکان های مورد سوءظن را تحویل آژانس نداده است.
هیلی، همان طور که در واشنگتن شایع است، در صورت کناره گیری رکس دبلیو تیلرسون، از مقام خود در اواخر سال جاری یا سال بعد، کاندیدای اصلی برای هدایت وزارت خارجه است، روز پنجشنبه درباره یافته های گزارش آژانس اظهار نظر نکرد. اما با وجود اطلاعیه چند روز پیش ایران، مبنی بر این که سایت های نظامی این کشور قابل بازرسی نیستند، هیلی بیانیه ای منتشر کرد و در آن عنوان کرد، دولت آمریکا بحث بازرسی را بیشتر دنبال خواهد کرد.
او گفت، همان طور که ایران می گوید: «اگر بازرسی از سایت های نظامی ایران صرفاً یک رویا هستند، پس تبعیت ایران از برجام هم فقط یک رویا است.
اما ایران از این تازه ترین گزارش آژانس همچون تأیید حقانیت و درستکاری خود استقبال کرد. خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی یافته های اصلی این گزارش را منتشر و اعلام کرد که این یافته ها «شاید دولت آمریکا را شگفت زده سازد».
آژانس در گزارش سه ماهانه خود، در دومین سالگرد توافق هسته ای، اعلام کرد که مقدار اورانیوم ایران و میزان غنی سازی سوخت اورانیوم در چارچوب محدوده های مجاز تعیین شده در این توافق قرار داشتند. مقدار آب سنگینی که ایران در رآکتورهای تولید کننده پلوتونیم – سوخت دیگری مورد استفاده در تولید سلاح هسته ای – نیز در چارچوب محدوده های مجاز بود.
[پیش تر] از ایران خواسته شد که یکی از رآکتورهای در دست ساخت خود را که توان تولید مقادیر فراوان پلوتونیوم مورد استفاده در ساخت بمب را دارد، غیر فعال سازد و باید گفت که [اینک] این رآکتور تهدیدی محسوب نمی شود.
یافته های این گزارش که در اختیار شماری از کشورهای عضو آژانس و به سرعت در اختیار رسانه ها قرار گرفت، به هیچ وجه غیر منتظره نبوده است. در حالی که این یافته ها وضعیت را برای ترامپ دشوار خواهند ساخت که بتواند پاره کردن این توافق را – که او آن را «توافق افتضاح نامیده است و گفته باید با مهارت بیشتر مورد مذاکره دوباره قرار گیرد – توجیه کند؛ اما مانع یافته های رئیس جمهور آمریکا، دال بر این که ایران تخلف کرده است، نمی شود.
در حقیقت، ترامپ چندین گزینه پیش روی دارد.
یک گزینه این است که توافق کنونی را پاره کند و این طور اعلام کند، در حالی که ایران از محتوای برجام تبعیت کرده اما به روح آن پایبند نبوده است و به طور مداوم موشک آزمایش کرده است و از گروهایی حمایت مالی کرده که از نظر آمریکا سازمان های تروریستی محسوب می شوند و در سوریه و عراق فعالیت می کنند. توافق هسته ای فقط به فعالیت های هسته ای ایران پرداخته است و ترامپ گفته است، این توافق برای مهار و کنترل آنچه که او آن را تهدید رو به رشد ایران نامیده، کافی نیست.
اما این رهیافت چندین مشکل دارد. ایران را آزاد می گذارد که مقادیر اورانیوم و پلوتونیوم مورد دلخواه خود را تولید کند و تیلرسون و ژنرال مک ماستر، مشاور امنیت ملی او، به همین علت مخالف خروج آمریکا از این توافق هستند. علاوه بر آن، خروج آمریکا از برجام، این کشور را منزوی خواهد ساخت.
انگلیس، چین، فرانسه، آلمان و روسیه که طرف های دیگر این توافق هستند، قاطعانه از آن حمایت کرده اند و هشدار داده اند که خروج ترامپ از برجام موجب انزوای آمریکا در این زمینه خواهد شد.
به گفته بعضی از مقامات دولت آمریکا، گزینه بعدی می تواند این باشد که ترامپ تبعیت ایران از برجام را تأیید نکند، اما به هر حال اجرای آن را ادامه دهد. با این کار از رأی کنگره درباره اعمال مجدد تحریم [های هسته ای] اجتناب می شود و احتمال گسست با متحدین را خنثی، یا حداقل برای مدتی به تأخیر خواهد انداخت.
مقامات دولت آمریکا می گویند، گزینه سوم گزینه ای است که به آزمونی منتهی می شود که واشنگتن توقع دارد ایران در آن مردود شود. این گزینه شامل ارایه اطلاعات محرمانه به آژانس می شود که در آن فعالیت های مرتبط هسته ای ایران – از غنی سازی گرفته تا تحقیقات احتمالی تسلیحات – مبنای درخواست برای بازرسی قرار خواهند گرفت.
مقامات می گویند، اما تا کنون چنین اطلاعات ویژه ای تحویل آژانس نشده است.
البته، برای پیشبرد بازرسی های بیشتر راه های دیگری هم وجود دارد. دیوید آلبرایت و اولی هینونن، دو بازرس پیشین آژانس، که منتقد جدی ایران بوده اند، در مقاله ای که متن آن روز پنجشنبه منتشر شد، استدلال کرده اند که آژانس از [بعضی از] مفاد این توافق که راستی آزمایی را ممکن می سازند، بهتر می تواند استفاده کند، بدین گونه که ابزار و تجهیزاتی با کاربری دوگانه – که امکان استفاده از آنها در فعالیت های تولید سلاح و کاربرد غیر نظامی وجود دارد – به درستی مد نظر قرار گیرند.
لازم به تذکر است که آلبرایت و هینونن در مقاله ای که در سایت موسسه علوم و امنیت ملی – اندیشکده ای در واشنگتن که آلبرایت آن را تأسیس کرده است – منتشر شده، عنوان کرده اند که در این حالت به طور مرتب می توان از مکان ها و سایت هایی در ایران بازرسی کرد که آژانس در حال حاضر از آنها بازدید نمی کند.
البته، سایرین در اقدام دولت آمریکا با هدف بازرسی های تهاجمی تر از سایت های ایران انگیزه های پنهانی می بینند.
داریل جی. کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل سلاح، گروه فشار مستقر در واشنگتن، منتقد این گفته هیلی بود که ایران احتمالاً در حال نقض توافق هسته ای است – چرا که آمریکا هیچ گونه مدارکی دال بر این که ایران سرگرم پنهان ساختن اقدامات شرارت آمیز است، ارایه نداده است.
کیمبال گفت: «برای آژانس لزومی ندارد که به طور تصادفی سایت های نظامی ایران را، بدون دلیل موجه یا با هدف آزمودن میزان همکاری این کشور، مورد بازرسی قرار دهد. چرا که هیلی با اصرار بر این که آژانس برای دسترسی به سایت های نامشخص نظامی تلاش کند – دستاویزی برای متهم کردن ایران به عدم همکاری – در واقع توان آژانس را برای به دست آوردن همکاری ایران و دسترسی به سایت های مهم، در زمان مناسب و لازم، تضعیف می کند».
ترامپ طبق قانون آمریکا ملزم است که تبعیت ایران از توافق هسته ای را هر نود روز یک بار ارزیابی و تأیید کند و تا کنون تبعیت ایران را با اکراه تأیید کرده است. اما ترامپ همچنین گفته است احتمال دارد در گزارش ماه اکتبر، نود روز آتی، ایران را ناقض توافق هسته ای اعلام کند.
ترامپ همچنین ایران را به سرپیچی و بی اعتنایی به قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متهم کرده است – قطعنامه ای که در بردارنده توافق هسته ای است و به آن جنبه اجرایی بخشیده است و در آن از ایران خواسته شده است که موشک های بالستیک آزمایش نکند. ترامپ در واکنش به این مسئله تحریم های تازه ای علیه ایران اعمال کرد که ایرانی ها این تحریم های جدید را ناقض توافق هسته ای اعلام کرده اند.
تحلیل گران سیاسی که زمانی فکر می کردند این توافق احتمالا در دوران ترامپ به بقای خود ادامه خواهد داد، اینک به این مسئله کمتر خوشبین هستند.
کلیف کوپچان، رئیس گروه اورآسیا، گروه مشاوره در زمینه ریسک سیاسی، در واشنگتن گفت: «دولت ترامپ به عبارتی این توافق را دوست ندارد».
کوپچان گفت: «آمریکا در ماه های پیش رو تلاش خواهد کرد که برای اعلام عدم تأیید تبعیت ایران از توافق هسته ای راهی پیدا کند و احتمالا درخواست آژانس برای بازرسی از تأسیسات نظامی ایران را تا جایی ادامه خواهد داد که برای ایران تحمل ناپذیر شود. باید گفت این توافق همچنان با دردسر فراوان مواجه است».

چاپ نوشتار