تاریخ: ۸:۵۵ :: ۱۳۹۶/۰۴/۲۱
آیا منطقه در مرحله آرامش پیش از طوفان به سر می برد؟

عبدالباری عطوان

رای الیوم انگلستان

آیا ترامپ، رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه خود را به عنوان میانجی برای حل بحران میان کشورهای حاشیه خلیج فارس فرستاده است تا مأموریتش با شکست همراه شود؟ چرا؟ آیا منطقه در مرحله آرامش قبل از طوفان به سر می برد؟
ورود رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا و پیش از او بوریس جانسون همتای انگلیسی وی به بحران میان کشورهای حاشیه خلیج فارس به این معنا است که تمام میانجیگری های دیگر به بن بست رسیده است و راه حل دیگر صرفاً در دستان کشورهای های خلیج فارس نیست، همان طور که پیش از این تمامی طرف ها تأکید می کردند.
نمی دانیم “نسخه جادویی” که وزیر امور خارجه آمریکا در سفر چهار روزه اش به منطقه خلیج فارس حامل آن است، چیست؟ همان طور که نمی دانیم چرا یک ماه کامل منتظر ماند تا این اقدام را انجام دهد. اما آنچه به خوبی می دانیم این است که آمریکا و دونالد ترامپ رئیس جمهور این کشور نقش بزرگی در دامن زدن به این بحران ایفا کردند هنگامی که کشور قطر را به حمایت از تروریسم و تأمین مالی آن در سطوح بالا متهم کرد. به این ترتیب که رئیس جمهور ترامپ در یکی از توئیت های خود بر ضروری بودن مجازات این کشور یعنی قطر تأکید کرد.
تفسیرهای متعددی برای این درنگ از سوی آمریکا وجود دارد که یک ماه به طول انجامید و آکنده از موضع گیری های متناقض میان ریاست جمهوری این کشور و دو وزیر دفاع و امور خارجه بود. برجسته ترین آن ها این بود که دولت آمریکا به ائتلاف چهار جانبه عربستان سعودی، امارات متحد عربی، مصر و بحرین برای “ادب کردن” کشور قطر و به زانو در آوردن این کشور و شاید در آخر تغییر نظام در آن چراغ سبز نشان داد. اما این کشورها از فرصت استفاده نکردند و به تهدیدهای خود مبنی بر اقدام نظامی عمل نکردند و باور داشتند قطع روابط و اعمال محاصره هوایی، زمینی و دریایی برای مجبور کردن قطر به عقب نشینی و پذیرش درخواست های سیزده گانه آنان کافی است، اما مشخص شد این باور به جا نبوده است.
آنچه که ما را به سمت ترجیح این نظریه سوق می دهد نظریه ای که در میان محافل غربی به شدت رواج دارد این است که وزیر امور خارجه قطر شیخ محمد بن عبد الرحمن آل ثانی گفت شتاب ترکیه برای اعزام نیرو و تجهیزات نظامی به دوحه نقش بزرگی در جلوگیری از مداخله نظامی داشت که در حال تدارک بود.
ائتلاف چهار جانبه درخواست های سیزده گانه خود را پس از انتهای دو ضرب الاجل تعیین شده بلند مدت و کوتاه مدت برای قطر پس گرفت و اعلام کرد این در خواست ها دیگر روی میز برای مذاکره یا حتی اجرا به علت پاسخ منفی قطر به آن ها قرار ندارد. این یعنی عمر فرضی میانجی گری کویت به طور رسمی به پایان خود رسیده است و این بحران اکنون در آستانه تحولات تنش زای جدید اقتصادی و چه بسا نظامی است مگر این که یکی از این دو اردوگاه از شرط های خود عقب نشینی کند که هیچ نشانه ای در این زمینه به چشم نمی خورد.
وزیر امور خارجه قطر امروز دوباره بر مواضع کشور متبوع خود که از ابتدای این بحران آن را اعلام کرده بود تأکید کرد هنگامی که گفت: “کشورش به هیچ درخواستی که ناقض قوانین بین المللی باشد یا هرگونه اقدامی که تنها محدود به این کشور شود تن نخواهد داد” و خواستار راه حلی شد که شامل همه شود. فراتر از این “توپ تروریسم” را به زمین دشمن فرستاد و گفت: ” عربستان سعودی و امارات متحد عربی نباید به ما درس دهند زیرا آنان شهروندانی دارند که به دست داشتن در تروریسم و تأمین مالی آن متهم هستند”.
دکتر انور قرقاش، وزیر مشاور در امور خارجه امارات که به علت فراوانی توئیت ها و سخنان مطبوعاتی اش ستاره اش در این بحران درخشیده است و در برخورد با رسانه ها همانند سرلشکر احمد عسیری سخنگوی “طوفان قاطعیت” شده است؛ درها را به روی میانجی گری انگلیس و آمریکا بست هنگامی که در توئیت های جدید امروز خود گفت: “هیچ تلاش دیپلماتیک یا میانجی گری خیرخواهانه بدون عقلانیت و پختگی و واقع گرایی از سوی دوحه موفق نخواهد شد” وی افزود: “پنهان شدن پشت کلماتی چون حاکمیت و انکار، عمر بحران را طولانی خواهد کرد و نه کوتاه”.
به علت این اظهارات “تحریک آمیز” از سوی دو طرف به نظر می رسد شانس میانجی گری های غرب محدود باشد، این یعنی تلاش های وزیر امور خارجه آمریکا رکس تیلرسون از میانجیگری شیخ صباح احمد امیر کویت مردی که در میان تمامی طرف ها به خردمندی معروف است، وضعیت بهتری نخواهد داشت. اگر قرار بود قطری ها یا دشمنان آن ها امتیازی بدهند آن را به امیر کویت ارائه می کردند که کشورهای حاشیه خلیج فارس وی را مانند پدر خانواده خلیج فارس می شناسند.
به خاطر تجربه و پیگیری سیاست ها و تحرک کشورهای حاشیه خلیج فارس می توانیم آتش بسی اعلام نشده را از سوی اردوگاه مقابل قطر پیش بینی کنیم به این ترتیب که به هیچ گونه اقدام عملی تنش زا مانند تشدید تحریم های اقتصادی یا تعلیق عضویت قطر در شورای همکاری یا برپایی پایگاه نظامی برای نیروهای مصری در بحرین و بسیج نیروهای “سپر جزیره” در انتظار پایان میانجیگری آمریکا و پرهیز از در تنگنا قرار دادن دولت ترامپ دست نزنند.
تعجب نمی کنیم بلکه همچنین بعید نمی دانیم که رئیس جمهور ترامپ وزیر امور خارجه خود را به سفر دوره ای برای شکست خوردن اعزام کرده باشد نه برای این که موفق شود تا بدین طریق رفتن به مرحله سوم بحران را توجیه کند یعنی مرحله تغییر نظام که چندین مسئول قطری از جمله خود وزیر امور خارجه این کشور آن را تأیید کردند و گفتند آن ها آماده دفاع از کشور خود و حاکمیت آن هستند.
آیا ما در مرحله آرامشی قرار داریم که به احتمال پیش از “طوفان قاطعیت” دوم قرار دارد، اما این بار در خود ائتلاف کشورهای حاشیه خلیج فارس و علیه یکی از ارکان آن؟
برای پاسخ دادن به این پرسش تا به پایان رسیدن میانجی گری تیلرسون و بازگشت او به واشنگتن منتظر خواهیم ماند و در آن موقع برای هر حادثه ای توضیح جدیدی وجود خواهد داشت.

چاپ نوشتار