حمله نظامی ترامپ به سوریه، آمریکا را درپرتگاه جنگی دیگردرخاورمیانه قرار داده است.
تاریخ: ۹:۴۶ :: ۱۳۹۶/۰۱/۲۶
عواقب ده گانه منطقه ای و بین المللی حمله نظامی آمریکا به سوریه

سید حسین موسویان
هافینگتون پست

یک هفته بعد از حمله موشکی ترامپ به سوریه ، مایه تعجب نیست که حمله مذکور موجب افزایش تنش ها در بحران سوریه و جسورترکردن نیروهای هرج و مرج طلب دراین کشور شده است. لاکن هنوز باید منتظر عواقب بیشتر این اقدام ماند. تا اینجای کار، همه شواهد و قرائن حاکی از شانس بیشتر بی ثباتی و شانس کمتر دیپلماسی را میتوان دید، ضمن اینکه احتمال بروز یک جنگ فراگیر درخاورمیانه هم  بیشتر شده است.
حمله به پایگاه نظامی در سوریه درمقطعی  رخ داد که واشینگتن تحت فشار شدید متحدین منطفه ای خود برای مقابله با نفوذ ایران قرارگرفته،  کنگره و سازمان امنیت داخلی آمریکا(اف.بی.آی) درحال رسیدگی به روابط احتمالی پشت پرده ترامپ و روسیه بودند، ایران به انتخابات ریاست جمهوری  نزدیکتر می شد و دولت و معارضین سوریه برای اولین بار وارد مذاکرات مستقیم جهت یافتن راه حل سیاسی شده بودند.
حمله نظامی آمریکا دینامیک را به سمت تقابل بیشتر سوق داد. حمله ترامپ به سوریه میتواند منادی ده پیامد زیرباشد که همه این عواقب دریک مجموعه ، میتواند شرایطی غامض تر ازحمله آمریکا به عراق را پدید آورد.
۱- تخریب امید ها به بهبود روابط آمریکا با روسیه و افزایش ریسک امنیت بین الملل
باروی کارآمدن ترامپ، امیدی برای بهبود روابط آمریکا و روسیه بوجود آمد که درصورت تحقق، میتوانست عامل تعیین کننده ای درمدیریت بحرانهای منطقه همچون سوریه، افغانستان،یمن ومبارزه با تروریسم  باشد. تردیدی نیست که درسالهای اخیر بحرانهای جاری خاورمیانه بخاطر تقابل دوقدرت بزرگ تشدید شده است. فشارهای داخلی به ترامپ درمورد وابستگی به روسیه، مانعی برای پیشرفت درروابط دوکشور شده است و یکی از عوامل حمله نظامی ترامپ به سوریه هم رفع این اتهام بود. فرزند ترامپ تصریح کرد که حمله به سوریه اگر هیچ خاصیتی نداشت، اثبات کرد که ما وابستگی به روسیه نداریم. باید منتظر نتایج گفتگوهای تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا درروسیه ماند. پوتین اظهارنمود که بی اعتمادی بین دوقدرت افزایش یافته و تیلرسون هم تصریح کرده که روابط به پایین ترین حد تنزل یافته است.  بهرصورت مطمئنا تکرارحمله به سوریه،  شانس همکاری مسکو-واشینگتن را منتفی و اوضاع خاورمیانه را وخیم تر خواهد کرد.
۲- زمینه چینی برای مداخلات خطرناک آمریکا با متهم کردن اسد
درسال ۲۰۱۳ ، پس از استفاده از سلاح شیمیایی درسوریه، فضای مشابه در آمریکا بوجود آمد و متحدین عرب آمریکا بویژه عربستان سعودی، فشار به اوباما آوردند که برای ساقط کردن اسد به سوریه حمله کند. اما اوباما تحت فشار قرارنگرفت تا اینکه جیمزکلاپر  مدیر سازمان اطلاعات ملی آمریکا و گزارش سازمان ملل،  مقصر بودن دولت اسد را مورد تردید قراردادند. این بارهم نه تنها روسیه و ایران، بلکه اسکات ریتر آمریکایی ، افشاء کننده عدم وجود تسلیحات کشتار جمعی درعراق ، نیز مقصر بودن اسد را مورد تردید قرار داده اند. اما درحادثه اخیر، ترامپ بلافاصله اسد را متهم و بلادرنگ به تاسیسات نظامی دولت سوریه حمله کرد. این رفتار ریسک تکرار جنایات مشابه را افزایش میدهد زیرا درصورت مقصر نبودن اسد، ترامپ پیامی به تروریستها و کشورهای حامی انها داد که با تکرار جنایت مشابه، میتوانند آمریکا را برای تکرار حملات نظامی به سوریه به استخدام درآورند. پوتین نیز  در همین مورد هشدار داده است. درچنین وضعیتی، آمریکا جنگ جدیدی به نمایندگی نیروهای شروری براه خواهد انداخت که قادرند عملیات شرورانه ای باهزینه دیگران براه بیاندازند.
۳-فقدان مشروعیت حملات نظامی درغیاب هیئت مستقل حقیقت یاب
وزیر خارجه ایران درتماسهای تلفنی با وزرای خارجه روسیه، عمان، الجزایر و موگرینی مسئول سیاست خارجی اروپا، خواستار تشکیل کمیته بین المللی حقیقت یاب برای تشخیص عامل جنایت و مجازات آن شده است.اکنون تهران بدنبال تشکیل کمیته حقیقت یاب است تا پشت پرده جنایت سلاحهای شیمیایی درسوریه را برای جهانیان روشن نموده، اثبات کند که اقدام آمریکا، تجاوز غیرقانونی به یک کشور عضو سازمان ملل بوده و واشینگتن رادرمقام پاسخگویی قراردهد. مسکو قبلا اقدام آمریکا را تجاوز خوانده ، خواستاررسیدگی کامل توسط سازمان خلع شیمیایی شده و لذا دراین مسیر با تهران متحد است.مخالفت آمریکا با تشکیل کمیته حقیقت یاب، اثبات ادعای تهران-مسکو تلقی و معلوم خواهد شد که دست واشینگتن ازاسناد معتبر یرای اثبات مقصربودن اسد، خالی است و حمله نظامی مشروعیت نداشته است.
۴-ناکامی تلاش  برای احیاء سیاست یکجانبه گرایی آمریکا

یکجانبه گرایی آمریکا درحمله نظامی به افغانستان و عراق و نیز ناتو به لیبی، موجب هدر رفتن تریلیونها دلار ثروت آمریکا ، ازدست رفتن جان هزاران آمریکایی و کشته و آواره شدن میلیونها شهروند بیگناه در منطقه و مهمترین عامل بی ثباتی های اخیر منطقه و رشد تروریسم لجام گسیخته شد. این واقعیتی بود که ترامپ دردوران انتخاباتی و اخیرا تیلرسون وزیرخارجه آمریکا هم بیان کرد. اوباما نیز بدان واقف بود و لذا سعی کرد سیاست یکجانبه گرایی آمریکا را به چند جانبه گرایی سوق دهد که نمونه موفق ان حل بحران هسته ای ایران از طریق دیپلماسی چندجانبه گرایی بود. حمله نظامی اخیر ترامپ، اقدامی به سمت بازگشت به روند یکجانبه گرایی امریکاست که موجب تکرار عواقب وحشتناک گذشته برای امریکا و منطقه و جامعه جهانی خواهد بود.
۵-گسترش هرج و مرج با تعقیب سیاست تغییر رژیم
بعد از جنگ جهانی دوم، آمریکا سیاست تغییررژیم را دربسیاری ازکشورها دنبال و عملیاتی کرد. اساسی ترین اختلاف ایران با آمریکا هم درمورد تعقیب همین سیاست درایران است. سیاست تغییر رژیم آمریکا در کشورهایی همچون عراق و لیبی هم نتایج شومی برای آمریکا و جهان بجا گذاشت. اوباما اولین رییس جمهور امریکا بود که رسما اعلام کرد سیاست تغییر رژیم درایران را دنبال نمیکند و پشیمانی خود درمورد لیبی را نیز بروز داد. ترامپ  هم اولین رییس جمهور امریکا بود که سیاست گذشته واشینگتن درمورد تغییر رژیم را تقبیح و قول داد که این سیاست را کنار خواهد گذاشت. اما ترامپ در صد روز اول ریاست جمهوری با حمله نظامی به سوریه، تردید ها درمورد بازگشت آمریکا به سیاست سنتی تغییر رژیمها را زنده کرد. سیاست تغییر رژیم آمریکا در تمام موارد نتیجه ای بجز بی ثباتی نداشته است. استمرار این سیاست توسط آمریکا به معنی گسترش بی ثباتی در منطقه و جهان خواهد بود.
۶-نتیجه معکوس درصورت قراردادن روسیه در شرایط سخت
آمریکا درمنطقه دارای متحدین و پایگاههای نظامی متعدد است اما روسیه یک پایگاه نظامی  درسوریه دارد که متحد اصلی مسکو میباشد. سقوط اسد، اعتبار جهانی و منطقه ای روسیه را بطور کل خدشه دار خواهد کرد بویژه درشرایطی که مسکو بدنبال تقویت نفوذ منطقه ای است. اتهامات واشینگتن درمورد تلاش مسکو برای از بین بردن آثار حملات شیمیایی نیز برای پوتین توهین آمیز است. استمرار حملات نظامی آمریکا بویژه اگر نیرو یا تجهیزات روسی مورد اصابت قرارگیرد، واکنش سیستمهای دفاعی موشکی روسیه را اجتناب ناپذیر خواهد کرد درغیراینصورت موجب بی اعتباری توان سیاسی و صنایع تسلیحاتی روسیه خواهد شد. درحقیقت ترامپ، با حمله نظامی به سوریه، مسکو و واشینگتن را درشرایطی قرارداده که قدرت تصمیم گیری برای هردوطرف دشوارتر شده واحتمال افزایش تنش با ظرفیت عواقب هولناک بیشتر شده است.
۷-گسترش سلاحهای کشتارجمعی با سیاستهای دوگانه آمریکا
برخورد سیاسی، دوگانه و گزینش واشینگتن با تسلیحات کشتار جمعی نیز عواقب منفی گسترده ای داشته و خواهد داشت. دردوران تجاوز عراق به ایران، آمریکا و اروپا مواد و تکنولوژی بکارگیری تسلیحات شیمیایی را دراختیار صدام گذاشتند و تا آخرجنگ به او اجازه استفاده دادند. این فاجعه موجب کشته و مجروح شدن بیش از ۱۰۰۰۰۰ شهروند وکودک  ایرانی و هزارن شهروند عراقی شد. تنها درحلبچه عراق ۵۰۰۰ هزارشهروند عراقی شامل صدها کودک کشته شدند. این سابقه بر ادعای جدید آمریکا در مورد استفاده از سلاحهای شیمیایی، سایه میافکند. حمله نظامی آمریکا به سوریه  به بهانه کشته شدن ۷۰ شهروند سوری به سوریه، نشان از رفتار دوگانه آمریکاست. برخورد ابزاری آمریکا با موضوع سلاح شیمیایی با هدف دستیابی  به اهداف سیاسی خود، نه تنها امید ها به عاریسازی جهان از سلاح کشتار جمعی را برباد میدهد بلکه موجب گسترش بکارگیری سلاحهای کشتار جمعی میگردد.
۸- برخورد گزینشی آمریکا موجب گسترش قربانی شدن شهروندان بیگناه
چندروز قبل از حادثه سلاح شیمیایی درسوریه، ۲۰۰ شهروند عراقی درموصل براثر حمله هواپیماهای آمریکایی کشته شدند ، داعش نیز ۳۳ شهروند سوری دریک نقطه و ۱۲ شهروند درنقطه ای دیگرراسربرید. طبق گزارش موسسه ایروار، بیش از ۱۰۰۰ شهروند عراقی و سوری در ماه مارس ۲۰۱۷ قربانی حملات هوایی آمریکا شدند. واشینگتن هیچ اقدام عملی جدی درمقابل این فجایع انسانی بخرج نداد اما همزمان برای کشته شده ۷۰ شهروند سوری دست به عملیات نظامی زد. این برخورد دوگانه نشان میدهد که واشینگتن از کشته شدن شهروندان بیگناه بطورگزینشی وبرای پیشبراهداف سیاسی استفاده میکند. استمرار این روند موجب افزایش شهروندان قربانی درمنطقه و جهان خواهد شد.

۹- خشم تهران از اقدامات تقابلی ترامپ براثرفشار اعراب

امروزه درواشینگتن همه فهمیده اند که کشورهای عرب خلیج فارس، دولت ترامپ رابرای مقابله با به اصطلاح نفوذ ایران، تحت فشارقرارداده و به او میگویند که اگرسرمار رانمیتوانی بزنی، دمش را بچین. تلفن ترامپ با پادشاه سعودی بعد ازحمله به سوریه هم درهمین چهارچوب است. ایده “جنگ از آمریکا و پول از اعراب” نه تنها بحرانهای منطقه را افزایش بلکه جان آمریکاییها درسراسر جهان را بخطر خواهد انداخت. ضمن اینکه ایران نیز ساکت نخواهد نشست و ظرفیتهای منطقه ای خود  ازجمله در عراق و سوریه راعلیه آمریکا بکارخواهد گرفت تا هزینه دشمنی آمریکا با ایران بالا رود.
۱۰- نقض منشور سازمان ملل توسط آمریکا زمینه سازعبور دیگران از خط صلح
طبق منشور سازمان ملل، شورای امنیت تنها ارگان مسئول یرای تشخیص موارد تهدید صلح و امنیت جهانی و تعیین مجازات است. تصمیمات یک جانبه آمریکا، نقض آشکار منشور سازمان ملل و موجب بی خاصیت و بی اعتبارکردن این سازمان شده که عواقب آن برای صلح و امنیت جهان قابل تصورنیست زیرا هرقدرتی به خود اجازه خواهد داد که یکجانبه تصمیم و عمل کند. ضمن اینکه بسیاری درآمریکا معتقدند اقدام ترامپ نقض قانون اساسی آمریکا هم بود.
با حمله نظامی به پایگاه نظامی در سوریه، ترامپ آمریکا را درمسیر خطرناکی قرار داده است. آمریکا در پرتگاه یک جنگ جدیدی قرار گرفته که عواقب آن بدتر از باتلاق عراق خواهد بود ضمن اینکه رنج مردم سوریه را افزایش خواهد داد. واقعیت این است که بحران سوریه راه حل نظامی ندارد و فقط از طریق سیاسی قابل حل است. ترامپ متاسفانه ، بجای دیپلماسی ، خط نظامی را تقویت میکند.

* سیدحسین موسویان پژوهشگر ارشد دانشگاه پرینستون و معاون پیشین سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران

چاپ نوشتار