عصر دیپلماسی

جمعه, ۰۱ بهمن, ۱۳۹۵
فهرست

پیش بینی در سیاست خارجی

وحید شمس الدین نژاد
فرایند تصمیم گیری در سیاست خارجی مراحل چندگانه ای دارد؛ بروز یک مساله، تجزیه و تحلیل آن، تصمیم گیری، اجرا و ارزیابی اجرای آن. دیپلماسی هم در اصطلاح اجرای صلح آمیز تصمیمات اتخاذ شده در سیاست خارجی است.
این فرایند تصمیم گیریی مربوط به زمانی است که یک مساله یا مشکل بروز پیدا می کند و سپس نظام تصمیم گیری به تجزیه و تحلیل آن می پردازد تا تصمیم مناسب را اتخاذ کند. اما جای مفهوم پیش بینی در این بین خالی است و باید در لابه لای این مراحل گنجانده شود. مفهوم پیش بینی به نسبت سایر مفاهیم فرایند ذکر شده انتزاعی تر است. در واقع پیش بینی ناظر بر پیامدها و عواقب محتمل و ممکن ناشی از اجرای یک تصمیم در سیاست خارجی است. پیچیدگی این مفهوم از آنجاست که پیش بینی پیامد ناشی از یک تصمیم، از یک سو به توانایی و قدرت کنش کشور عامل تصمیم و از سوی دیگر به واکنش دولت های دیگر و رفتار سیاست خارجی آن ها بستگی دارد. بنابراین اجرای یک تصمیم در سیاست خارجی زمانی قرین توفیق خواهد بود که واکنش های محتمل طرف های درگیر در اجرای آن تصمیم به درستی پیش بینی شود. به بیان دیگر پیش بینی پیامدهای احتمالی اجرای یک تصمیم می تواند متغیر مهمی در اتخاذ تصمیم مطلوب باشد. این امر مستلزم مطالعه و شناخت ساختار و فرایند تصمیم گیری در سیاست خارجی کشورهاست. البته در کنار بررسی روند اتخاذ تصمیم در ساختار سیاست خارجی کشورها، برای رسیدن به نتایج مطلوب تر شناخت ویژگی های روانشناختی رهبران دیگر کشورها نیز اجتناب ناپذیر می نماید. چرا که شناخت رهبران به عنوان یکی از عوامل تاثیرگذار در فرایند تصمیم سازی، نقش مهمی در کاهش احتمال پیامدهای نامطلوب درد.

مرکز تحلیل، پیش بینی و راهبرد (CAPS) بخش مطالعاتی داخلی وزارت امور خارجه فرانسه است. در نوشتار کوتاهی به بررسی این مرکز به عنوان یک مرکزی که این وظیفه را سال هاست بر عهده دارد، می پردازیم CAPS سه وظیفه اصلی دارد:
– تحلیل تحولات اوضاع بین المللی و مسائل مترتب بر آن در میان و بلند مدت؛
– توصیه اقدامات لازم به وزیر امور خارجه؛
– برقراری ارتباط میان فضای اداری و محیط دانشگاهی، در این راستا برخی از اعضای این مرکز در ارتباط مستقیم با اتاق های فکر و دانشگاه ها هستند.
کادر CAPS را دیپلمات های کهنه کار، دانشگاهیان و همچنین ماموران سایر وزارت خانه هایی چون اقتصاد و دفاع تشکیل می دهند.
نیمی از کادر این مرکز را دیپلمات ها و نیم دیگر را افراد پژوهشگر و دانشگاهی تشکیل می دهند. کار این مرکز متفاوت با وظیفه مشاوران وزیر است. وظیفه این مرکز تحلیل واقعیات و ارائه گزینه های متفاوت به وزیر است. گاهی اوقات این مرکز نگاهی کاملا انتقادی به سیاست های وزارت امور خارجه فرانسه دارد.
در طی عمر چهل ساله این مرکز یازده نفر ریاست آن را بر عهده داشته اند. میشل فوشه یکی از افرادی است که بین سال های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۲ ریاست این مرکز را بر عهده داشته است. سخنرانی اایشان در دانشگاه تهران بهانه ای شد تا به بررسی سازو کار کارکرد دفتر مطالعات وزارت خارجه فرانسه بپردازیم.
گزارش سخنرانی میشل فوشه در موسسۀ مطالعات آمریکای شمالی و اروپای دانشگاه تهران
در این سخنرانی که در روز دوشنبه ۱۹ آبانماه و در محل تالار ایران برگزار شد، میشل فوشه، ضمن اشاره به پیچیدگی های دنیای سیاست و تناقضات موجود میان راهبردهای یک سیاستمدار و واقعیتهایی که با آن مواجه است، به مسائل مختلف و مهم منطقۀ خاورمیانه پرداخت. پروفسور فوشه، از رهگذر اشاره به مسئلۀ فلسطین، سوریه، لبنان و عراق، به سطوح مختلف تحلیلها دربارۀ مناقشات منطقه پرداخت و متذکر شد که یکی از مشکلات اساسی در بازخوانی مسائل، عدم توجه به این سطوح و تقلیل تمام مسائل به یک سطح است. برای مثال چنانچه، تحلیلگر سیاسی این مناقشات را به جنگ مذهبی تقلیل دهد، نتیجهای که خواهد گرفت درست و جامع نخواهد بود و صرفاً مسئله را پیچیده تر خواهد کرد. در همین راستا، وی تنها راه برونرفت از شرایط حاضر را گفتگو و مذاکره دانست و اعلام کرد تا زمانی که قدرتهای منطقه نقش و قوای همدیگر را به رسمیت نشناسند، صلح و آرامش برقرار نخواهد شد. این استاد دانشسرای عالی پاریس، همچنین، بر اهمیت توجه به اولویتها در تحلیل و سپس کنش سیاسی تاکید کرد و در این راستا، به نقش و موضع فرانسه در سوریه انتقاد کرد. از نظر وی، اولویت فرانسه در سوریه به جای اصرار بر واگذاری قدرت از سوی اسد، باید بر پایان دادن به جنگ داخلی متمرکز باشد. این کارشناس مطالعات مرزی، در پایان بر اهمیت پژوهش و تحلیل به عنوان بازوی سیاستمدار تاکید نموده، و به عنوان توصیهای به دانشجویانی که میخواهند در سیاست خارجی موثر باشند عنوان کرد: در حوزۀ سیاست، پژوهش و تحلیل با کنش سیاسی متفاوتند و یک سیاستمدار خوب کسی است که بتواند میان این دو تعادل برقرار نماید. لازم به ذکر است که در این نشست دانشجویان رشته های مختلف، ریاست دانشکدۀ مطالعات جهان و مدیر مرکز مطالعات آمریکای شمالی و اروپا نیزز حضور داشتند.

دسته بندی:   حقوق بین الملل, دیپلماسی اقتصادی, دیپلماسی عمومی, دیپلماسی فرهنگی, سیاسی

دیدگاه ها