عصر دیپلماسی

جمعه, ۰۶ اسفند, ۱۳۹۵
فهرست

وهابيت؛ بحران مشروعيت سياسي و مذهبي و آثار آن بر روابط منطقه اي و بين المللي (بخش سوم)

در مطالب قبلی به پیشینه روابط ایران و مصر اشاره شد. پس از کش و قوس های مورد اشاره وزارت خارجه مصر در خصوص آزادسازي موصل نيز در مخالفت آشكار با عربستان اعلام کرد که به طور کامل در عملیات آزادسازی موصل از مردم و دولت عراق حمایت می‌کند. مصر هم چنين حج عمره را تعلیق کرد. رئیس سازمان گردشگری دینی مصر اعلام کرد که به دلیل افزایش عوارض روادید از سوی عربستان سعودی، قاهره پروازهای حج عمره و تمتع را تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآورده است. کشور مراکش نیز چند روز قبل در اعتراض به دریافت هزینه بالا از زائران این کشور، حج عمره را به حالت تعلیق درآورد. مطبوعات مصر در چند هفته گذشته، گزارش هاي بی‌سابقه اي را علیه سلمان منتشر كرده اند. بعنوان مثال الوطن اشاره كرد كه عربستان از تروریسم در سوریه و یمن حمایت مستقیم مالی و نظامی می‌کند. «عبدالوهاب عیسی» نویسنده ضد اخوانی الوطن نوشت عربستان در دوره «عبدالله بن عبدالعزیز» با گروههای تروریستی مثل القاعده، داعش و اخوان المسلمین مبارزه می‌کرده و «عبدالله»‌ قبل از مرگش لیستی از گروههای تروریستی تهیه کرد که در رأس آن القاعده و اخوان بود اما با روی کار آمدن ملک سلمان گروههای تروریستی از حمایت مستقیم مالی و نظامی عربستان برخوردار شدند.  میدل ایست مانیتور  نيز با تاکید بر دلخوری عربستان سعودی از مواضع منطقه‌ای مصر و اختلاف نظر دو کشور بر سر بحران سوریه، از آغاز توقف روند کمک مالی سعودی‌ها به دولت عبدالفتاح السیسی خبر داد.  السيسي نيز در تماس تلفني با نخست وزیر عراق، از حمله دولت عراق به موصل حمایت کرد و مصر خبر از سفر علی مملوک، رییس سازمان اطلاعاتی سوریه به مصر داد. این دو خبر بشدت عربستان را عصبانی  کرد. اخيرا و به عنوان آخرين اقدام، عربستان نيز اعلام كرد كه از اين پس،  معاملات خود را با واحد پول مصر انجام نخواهد داد، اقدامي كه ميتواند به اقتصاد مصر ضربه بزند.

اين در حالي است كه طبق گزارشات عربستان خود از نظر اقتصادي در وضعيت بدي قرار گرفته است. روزنامه فرامنطقه‌ای «الحیات»، چاپ لندن نوشت وزارت دارایی عربستان در بیانیه‌ای اعلام کرد بدهی‌های دولت تا ٣١ دسامبر ٢٠١٤ میلادی بالغ بر ٤٤/٣ میلیارد ریال معادل ١١/٨ میلیارد دلار برآورد شده بود که برابر با ١/٦ درصد از تولید ناخالص داخلی عربستان در این برهه زمانی بود.

اقدامات مسئولين فعلي حاكم در عربستان، شرايط را به حدي رسانده كه وليد بن طلال شاهزاده سعودي نيز در انتقاداتي تند، ناراحتي شديد خود را از آنچه كه سياست هاي بچه گانه و ناتواني عقلي حكام فعلي سعودي  بويژه محمد بن سلمان دانست، اعلام كرد. وي گفته اين اقدامات  منجر به زوال سياسي، اقتصادي و اخلاقي عربستان شده است. بن طلال ابراز كرده كه سياست هاي محمد بن سلمان موجب رسوايي و مضحكه شدن عربستان در عالم شده است و از جنايات شنيع عربستان در يمن انتقاد كرده است.(٩) بنابر اين تنش در روابط مصر و عربستان نيز يكي از رويدادهاي قابل توجه دو ماه اخير و بعد از نشست علماي جهان اسلام در چچن بوده است.

٤- جداي از اين تحولات مهم در ميان اهل تسنن،  در جهان شيعي نيز  دو بيانيه مهم در دو ماه گذشته  صادر شد. سخنان چندي قبل مقام معظم رهبري كه از وهابيت و آل سعود به عنوان شجره ملعونه تعبير كرد،  بازتاب هاي زيادي در محافل سني و كشورهاي عربي پيدا كرد. ايشان در سخنراني ١٧ شهريور در ديدار با شهداي خانواده هاي منا و مسجد الحرام، با اشاره به اینکه در جریان فاجعه منا آل سعود حتی یک عذرخواهی زبانی از مسلمانان نکردند، این حادثه را، اثبات مجدد بی لیاقتی این شجره خبیثه‌ی ملعونه در اداره حرمین شریفین خواندند(٤) و از آل سعود تعبير به شجره ملعونه كرد، تعبيري كه تا كنون همواره براي آل اميه و قاتلان حضرت ابا عبدالله الحسين (ع ) بكار مي رفت. اين تعبير بويژه در شبكه هاي مجازي بازتاب وسيعي داشت. همچنين  وزير خارجه كشورمان مقاله اي را با عنوان ” بياييد جهان را شر وهابيت خلاص كنيم”  در مطبوعات آمريكا دو هفته آخر شهريور درج منتشر نمود كه خشم سعودي ها را برانگيخت و اين مقاله نيز بازتاب هاي زيادي در سطح جهاني و منطقه اي داشت.  (٥)

مجموعه تحولات فوق نشان مي دهد، گويا بعد از تحولات اخير و با اجلاس چچن، شمارش معكوس براي افول وهابيت آغاز شده است. روند تحولات منطقه و برگزاري نشست بسيار بسيار مهم گروزني و خارج دانستن وهابيت و سلفيت و تكفيريسم از دايره اهل تسنن، آثار مهم خود را در آينده نشان خواهد داد و  سردتر شدن روابط مصر با عربستان، قطر و تركيه بعد از اين اجلاس، يكي از آثار اين اجلاس بود و در آينده شاهد همراهي بيشتر كشورهاي عربي و اسلامي با مصر و عليه عربستان خواهيم بود.

بدين ترتيب همانطور كه پيش بيني مي شد تداوم اين وضعيت كه منجر به فاصله گرفتن مصر از عربستان و همسو شدن بيشتر مواضع با ايران، سوريه و عراق شد، موجب طرح بحث سفر يكي از مقامات سوري به مصر، حمايت مصر از آزاد سازي موصل و شركت در نشست لوزان در كنار عراق و ايران شد. از همين رو است كه آمريكا و بريتانيا كه تا كنون در قبال حل بحران يمن، هيچ تحركي از خود نشان نداده بودند، به ناگاه وارد عرصه شده و طرح آتش بس فوري را براي يمن ارائه كردند. به نظر مي رسد آمريكا و بريتانيا با توجه به تحولات دو ماه گذشته بويژه اجلاس چچن و تنش آميز شدن روابط مصر و عربستان و بحران اقتصادي و مشروعيت سياسي و مذهبي كه وهابيت دچار آن شده، به اين نتيجه رسيده اند كه بحران سوريه و يمن و اوضاع در عراق بايد سريعتر محدود شده و ضمن خاتمه دادن اوضاع در عراق و يمن،  حضور داعش را تنها در سوريه و در راستاي اهداف خود محدود نمايند تا ببينند در ادامه تحولات بويژه بعد از انتخابات آمريكا، اوضاع به چه گونه اي خواهد بود.

بنابر اين ميتوان بحران مشروعيت مذهبي اخير ايجاد شده براي وهابيت را يك عامل مهم در دخالت آمريكا و بريتانيا براي ارائه طرح آتش بس در يمن، موافقت با آزاد سازي موصل و پيشبرد طرح صلح در سوريه دانست، بحراني كه عربستان به هيچ وجه به تنهايي نمي تواند از آن خارج شود.

سید محمد ساداتی نژاد

دسته بندی:   انتخاب تحریریه, وهابیت

دیدگاه ها