عصر دیپلماسی

جمعه, ۰۱ بهمن, ۱۳۹۵
فهرست

وهابيت؛ بحران مشروعيت سياسي و مذهبي و آثار آن بر روابط منطقه اي و بين المللي (بخش دوم)

دكتر سيد محمد ساداتي نژاد

٤ آبان ماه ١٣٩٥

بنابر آنچه در شماره اول از این مطلب گفته شد؛ مخالفت هاي اهل سنت با وهابيت سابقه تاريخي دارد. فهرست بلند بالايي از كتاب هاي اهل سنت در رد وهابيت وجود دارد. يكي از اين موارد اختلاف در بحث مفاهيم اسلامي مانند جهاد، شرك، مدارا و همزيستي ديني است. وهابيت دايره توحيد را محدود و دايره شرك را وسيع ميكند و به تكفير روي مي آورند و اكثريت امت اسلام را از دايره توحيد بيرون و وارد قلمرو شرك مي كند. از طرفي با تكيه بر ظواهر نص و تقليل مقام عقل و عدم توجه به سيره عقلا باعث تفسيرهاي يكجانبه از متون ديني مي شود و باب تكفير و كشتار را باز ميكند. بنابر اين وهابيت ، در رويكرد روش شناختي با اهل سنت تفاوت جدي دارد . لذا در شرايط فعلي، از دست رفتن مشروعيت وهابيت در ميان اهل سنت، موجب  شده تا آل سعود با بحران مشروعيت روبرو مي شود. از طرفي رويكرد منفي ساير فرق اسلامي به وهابيت موجب آگاهي بخشي مسلمين خواهد شد. جدا كردن حساب وهابيت از اهل سنت موجب مي شود، مردم جوامع اسلامي به خصوص مردم كشورهاي اهل سنت، به اين آگاهي برسند كه حساب اهل سنت را از خود جدا كنند. و در راستاي تحقق اهداف آنها گام برندارند. وهابيت در شرايط فعلي به ميزان زيادي در پاكستان، مالزي، اندونزي، كشورهاي آفريقايي و اروپايي گسترش يافته است. (١)

مقامات و شخصيت هاي مصر به عنوان رهبر فكري جهان عرب واكنش هاي تندي به انتقادات عربستان و شخصيت هاي وهابي  نشان دادند. اسامه الازهری، مشاور رئیس جمهور مصر با دفاع از  کنفرانس چچن تصریح کرد که کنفرانس چچن با هدف پرداختن به مشکلات عقیدتی و افکاری در جهان اسلام برگزار شد که جریان‌های تروریستی افراطی در پایه‌ریزی شیوه‌های ویرانگر خود از آن سوء‌استفاده می‌کنند، تکفیر و منفجر کردن قدم به قدم حرکت می‌کنند، اما مؤسسات دینی ذی‌ربط این خطر را درک نکرده‌ و گامی برای مهار تکفیر برنداشته‌اند، افراطیون تلاش می‌کنند دین اسلام را به‌عنوان نمونه‌ای برای تخریب، ویرانگری، تفرقه و دشمنی پیاپی ارائه کنند.(٧)

از طرفي احمد كريمه، استاد شريعت الازهر، نيز طي فتوايي اعلام كرد بر خلاف تبليغات رياض و ابوظبي، نظاميان عربستاني و اماراتي كه در جنگ ائتلاف عربي- سعودي عليه يمن كشته شده اند، شهيد نيستند. اما قربانيان حملات عربستان به يمن شهيد بشمار مي روند. وي گفت ميتوانيد اين را به عنوان يك فتوا در نظر بگيريد. وي در گفتگو با پايگاه الوقت، نيز گفت  نشست گروزني به دنبال آن بود تا با روشن كردن مفهوم اهل سنت، اين تعبير را كه وهابي ها از  آن خود كرده اند و تنها خود را اهل سنت مي دانند، از آنها پس بگيرند.  وي گفت وهابي ها از دين خارج شده و همه را از جمله ابوالحسن اشعري، ابو منصور ماتريدي، الازهر، شيعيان، اباضي ها و زيدي ها را تكفير ميكنند. او وهابي ها را عامل تربيت تروريست در آسياي مركزي و جهان دانست و گفت براي خشكاندن ريشه تروريسم بايد با قطعيت در برابر وهابيت ايستادگي كرد. (٧)

احمد كريمه نيز كه استاد فقه مقارن دانشگاه الازهر  مي باشد، در گفتگو با سايت البديل، از طرح جديد خود در راستاي تقريب بين مذاهب اسلامي و تاسيس يك موسسه تقريبي به نام “اخاء” در مصر براي جلوگيري از انتشار افكار تكفيري اشاره كرد. وي در اين مصاحبه نيز اشاره كرد وهابيون سعي دارند با همه توان خود ميان مسلمانان و مسيحيان تفرقه بياندازند و حتي به مرحله اي از غلو رسيده اند كه شيعيان را نيز تكفير ميكنند بدون اينكه به حديث پيامبر اهميت دهند كه فرمود هر كس مومني را تكفير كند، خودش به اين كفر دچار مي شود. (٣)

به دنبال اين تحولات بود كه روابط مصر و عربستان  دچار تنش شد. عربستان و قطر از مصر به دلیل دادن رأی مثبت به پیش‌نویس قطعنامه روسیه درباره حلب در شورای امنیت انتقاد کردند.  عبدالله المعلمی، نماینده عربستان در سازمان ملل گفت رأی مثبت مصر به پیش‌نویس قطعنامه روسیه درباره سوریه در شورای امنیت برای ما “دردناک” است. وی گفت ما برای کشورهایی که به پیش‌نویس قطعنامه روسیه رأی مثبت دادند “متأسفیم”. عربستان همچنان به “حمایت” از مردم سوریه با تمامی ابزارها و امکانات ممکن ادامه می‌دهد. علیاء آل ثانی، نماینده قطر در سازمان ملل نیز موضع مصر را “تأسف‌بار” خواند. وزارت خارجه مصر نيز در بیانیه خود آورد كه مصر از هر تلاشی که با هدف توقف کشتار ملت سوریه باشد حمایت می‌کند و به موجب محتوای دو طرح رای داد نه براساس زد و بندهای سیاسی که عملکرد شورای امنیت را با مشکل روبه‌رو کرده است.(٨) وزارت نفت مصر نيز اعلام کرد  پس از لغو صادرات ۷۰۰ هزار تن نفت از عربستان به مصر، ایران، روسیه و ونزوئلا پیشنهاد تأمین نفت این کشور را داده‌اند. موسس جنبش کفایه و نماینده پارلمان مصر با بعید ندانستن قطع روابط کشورش با رژیم سعودی تاکید کرد قطع روابط مصر با عربستان به نفع امت عرب است.«امین اسکندر» موسس جنبش کفایه و حزب الکرامه و نماینده پارلمان مصر تاکید کرد عربستان سعودی حامی تروریسم است که جایگاه غیر واقعی از خود ترسیم کرده است. وی اظهار داشت درباره تحولات اخیر باید گفت که اولا عربستان سعودی، ائتلاف موسوم به مقاومت بر ضد تروریسم را در زمانی تشکیل داده که دوست و دشمن می‌دانند که عربستان خود سازنده تروریسم است. ثانیا، عربستان سعودی وزن و جایگاه غیر واقعی از خود ترسیم می‌کند در حالی که در حدی نیست که شایستگی قرار گرفتن در صدر نقش‌آفرینی را برای این‌که همانند ایران یا شبیه آن باشد، دارا باشد. به طور خلاصه باید گفت که دو قطب منطقه باید شامل مصر و ایران باشد نه عربستان سعودی و ایران. وی درباره ارزیابی خود از روابط متشنج فعلی میان مصر و رژیم سعودی گفت موضع دولت مصر در قبال سعودی پس از حوادث ٣٠ ژوئن، دنباله‌روی از سیاست‌های سعودی و مجری طرح‌ها و برنامه‌های سیاسی به بهانه شرایط اقتصادی و نیاز مصر به پول بود و اقدام عبدالفتاح السیسی در بوسیدن سر ملک عبدالله و موافقت مصر با وارد شدن به ائتلافی که سعودی‌ها با عنوان مبارزه با تروریسم تشکیل دادند، توهینی به کرامت مصر بود، این در حالی است که دوست و دشمن همه می‌دانند که این حکومت سعودی است که تروریسم را به وجود آورده است. مشارکت مصر در کشتار مردم یمن با جنگنده‌های مصری تحت پرچم سعودی رسوایی بزرگ بود.  اسکندر درباره اقدام رژیم سعودی در فراخواندن سفیر خود از قاهره و این‌که آیا تنش به وجود آمده ممکن است به قطع روابط دیپلماتیک سعودی و مصر منجر شود،  گفت بر همه آشکار است که حکومت سعودی به متشنج کردن روابط با مصر به عنوان یک واکنش خودکار به موضع مصر در شورای امنیت(رای مثبت به قطعنامه روسی) علاقه‌مند است، فراخوانده شدن سفیر سعودی از قاهره بیانگر واقعی این تمایل سعودی است. (١٠) در پی بحران اقتصادی در عربستان و دو روز پس از رأی مصر به پیش‌نویس قطعنامه روسیه درباره سوریه در شورای امنیت، شرکت دولتی آرامکو عربستان نيز در واكنشي به مصر اعلام کرد که نمی‌تواند به تعهد خود برای تأمین نیازهای نفتی مصر پایبند باشد و توافق فروش اقساطی سوخت به مصر را فسخ می‌کند. بر اساس توافق ٢٣ میلیارد دلاری شرکت آرامکو و شرکت عمومی نفت مصر، قرار بود مصر ماهانه ٤٠٠ هزار تن گازوئیل و ٢٠٠ هزار تن بنزین و ١٠٠ هزار تن سوخت‌های دیزلی از عربستان خریداری کند و هزینه آن را در طول ١٥ سال با سود  ٢ درصد پرداخت کند.

 

ادامه دارد…

دسته بندی:   انتخاب تحریریه, وهابیت

دیدگاه ها