عصر دیپلماسی

پنج شنبه, ۳۰ دی, ۱۳۹۵
فهرست

عربستان مسئول آشفتگی بازار نفت و تضعیف اوپک

نوشته عبدالرضا غفرانی *

دو روز پیش اجلاس وزرای کشور های صادر کننده نفت “اوپک ” بدون حصول نتیجه به کار یک روزه خود در وین پایان داد ، علت شکست و ناکامی این جلسه  هم ، که از قبل قابل پیش بینی بود ، اختلاف میان ایران و عربستان سعودی بر سر میزان تولید نفت این سازمان و سهم هر یک از دو کشور بود. ضمنا مانند چندین جلسه قبل نیز بر سر انتخاب  دبیر کل جدید سازمان توافقی حاصل نشد. البته این بار هم مانند سایر دفعات ، سیاست ها و روش های ناپخته و کودکانه عربستان سعودی مسئول چنین شکست و نا کامی بوده است.

همه به خاطر داریم که این عربستان سعودی بوده است که در چند سال گذشته یک باره و به دلایلی که بر همگان روشن است و نیازی به تکرار آن در این مقال نیست ، بدون دلیل و بی توجه به میزان و کشش تقاضا ومصرف جهانی ، تولید خود را به طور غیر طبیعی و غیر متعارف و بدون توجه به اصول حاکم بر “اوپک ” بالا  برد . در حالی که در هیچ کشوری و به طور کلی در اقتصاد جهانی تحول و حادثه خاصی رخ نداده بود که چنین افزایش بی دلیلی را ایجاب کند.عربستان سعودی با این کار خود به طور غیر منتظره ، که همه محافل اقتصادی و نفتی را حیرت زده کرده بودبازار نفت  جهانی را دچار اشباع کرد.

جای تاسف است که چنین سیاست و اقدام نابخردانه و نسنجیده مسئولان بی تجربه سعودی نه تنها قیمت نفت را به شدت کاهش دادو به  اصطلاح کارشناسان نفتی باعث سقوط آزاد قیمت نفت و مالا محرومیت کشورهای صادر کننده نفت از در آمد های به حق و مطلوب آن ها شد،  بلکه این عمل سعودی ها ، این کشور هارا از در آمد های به حق و مطلوب آن ها محروم کرد ،  ضمن این که عمل آن ها بر خلاف روح و اصل حاکم بر این سازمان اقتصادی قدرتمند اقتصادی جهان بود . در واقع سعودی ها با این اقدام خود موجبات تضعیف سازمان اوپک را ، که زحمات و تلاش زیادی برای حفظ  و تقویت آن شده  است  فراهم کردند و بر خلاف روح اصل حاکم بر آن  اقدام نمودند .

هدف و ایده موسسین اوپک ،که ایران و عربستان و ونزوئلا بودند، همواره این بود   و درواقع اوپک  بر این اساس به وجود آمد که تولید نفت و میزان آن را برنامه ریزی نماید . به عبارت دیگر یکی از اقدامات مهم اوپک این بود ه است که اولا به طور دائم مصرف و کشش تقاضا برای نفت را در جهان بررسی و بر اساس آن میزان تولید نفت و طبعا سهم هر یک از اعضای سازمان را تنظیم نماید . اصل دوم این بوده است که سازمان اوپک حفظ و ثبات قیمت های نفت را ، که وظیفه مهم آن بوده و هست ، و در عین حال منافع تولید کننده و نیز مصرف کننده را تامین و نیز به هر دو کمک کند را  مد نظر داشته باشد .

در کنار این دو اصل ، از ابتدای تاسیس اوپک قرار بر این بوده و یا این گونه تصمیم گرفته شده است که نوعی هم آهنگی و همکاری میان کشور های عضو این سازمان و به اصطلاح کشور های تولید و صادر کننده نفت غیر اوپکی هم وجود داشته  باشد،  که می بینیم سعودی های همه این ها را نادیده گرفته و زیر پا گذاشته است.

نگاهی به اقدامات نابخردانه و کودکانه مقامات بی تجربه سعودی برای کسی شکی باقی نمی گذارد که مسئول وضع آشفته کنونی بازار جهانی نفت جز اقدامات نابخرادانه سعودی ها کس دیگری نیست .

حال با این آشفته  بازاری که سعودیها مسئول آن بوده اند ، انتظار دارند دیگران و منجمله ایران برای آن راه حل پیدا کنند و حتی به قیمت منافع ملی خود فداکاری نمایند . تاسف بار تر و مضحک تر این که دامی که سعودیها به زعم خویش برای دیگران فراهم کرده بودند خود اکنون  گرفتار آن شده اند . زیرا هم اکنون عربستان سعودی به دلایل هزینه های سرسام آور نظامی در یمن و سایر اقدامات مخرب دیگر در سایر نقاط جهان  گرفتار مشکلات و کمبود منابع مالی که اکثرا از محل در آمد نفت آن ها تامین می شود  شده اند و در واقع می توان گفت دچار نوعی سردرگمی و گیجی سیاسی شده اند . وا قعا این ضرب المثل زیبای فارسی که “خود کرده را تدبیر نیست” در مورد سعودیها اکنون مصداق بارز ی دارد. با توجه به آن چه گفته شده ، در شرایط کنونی کلید حل این معضل در دست خود سعودی هاست و آن هم کاهش تولید  توسط آن ها با توجه به برنامه ریزی تولید اوپک  بر اساس میزان مصرف جهانی است.  زیرا آن ها نه از ایران و نه از هیچ یک از دیگر اعضای اوپک نباید انتظار داشته باشند  خارج از اصول حاکم بر اوپک از میزان به حق و منطقی تولید خود کم کنند . چون در نتیجه سیاست و اقدام نابخردانه سعودی ها بوده است که قیمت های نفت و در آمد های نفتی ایران و دیگر کشور های اوپک و غیر اوپک نیز کاهش یافته است. . به علاوه ایران هم به هیچ وجه این کار را نخواهد کرد . در شرایط کنونی تنها اقدام سعودی ها ست که می تواند اولا به اشفتگی بازار نفت سر و سامان بخشد که در نتیجه آن  قیمت های نفت و در آمد های نفتی ایران نیز کاهش یافته است. به علاوه ایران هم به هیچ وجه این کار را نخواهد کرد .  ثانیا با اقدام عقلائی و کاهش میزان تولید نفت خود سازمان اقتصادی اوپک را  از تضعیف و فرو پاشی نجات بخشد.

کلام آخر این که اوپک همیشه بهترین مجمع و سازمان برای تنظیم سیاست های متوازن بازار جهانی نفت بوده و هست و با تضعیف و نبودن آن معلوم نیست سرنوشت بازار جهانی نفت چه خواهد شد . بدیهی است اگر برای جلوگیری از تضعیف و فرو پاشی  اوپک اقدامی  به موقعی صورت نگیرد مسئولیت آن فقط متوجه عربستان سعو دی خواهد بود .

*کارشناس  ارشد  امور بین المللی . ضمنا ازاین  نویسنده مقالات  متعددی در زمینه نفت و اوپک منشر شده و تا کنون چندی کتاب هم راجع به نفت و اوپک ترجمه کرده است .

۱۵ خرداد ۱۳۹۵

دسته بندی:   دسته‌بندی نشده, دیپلماسی اقتصادی, سیاسی

دیدگاه ها