عصر دیپلماسی

چهارشنبه, ۰۴ اسفند, ۱۳۹۵
فهرست

راهبرد جديد اردوغان براي افزايش نفوذ در آفريقا

روزنامه القدس العربي چاپ لندن در مقاله‌اي به قلم اسماعيل جمال با عنوان «برد- برد»… راهبرد جديد اردوغان براي نفوذ بيشتر در قاره آفريقا، نوشت رجب طيب اردوغان رئيس جمهور ترکيه راهبرد جديد کشورش را در روابط خود با کشورهاي قاره آفريقا مطرح کرد و گفت سياست کشورش مبتني بر معادله «برد – برد» از طريق «شراکت برابر و احترام و سود متقابل است». اين تلاشي براي افزايش نفوذ سياسي و نظامي و اقتصادي است که از سال‌ها پيش آغاز شده و در دو سال گذشته شتاب گرفته است.

ترکيه در ماه‌هاي گذشته اقدامات خود را به طور گسترده در چارچوب تلاش‌هاي آنکارا براي تقويت نفوذ منطقه‌اي و بين‌المللي خود از طريق گسترش روابط سياسي و اقتصادي با کشورهاي قاره آفريقا گسترش داده و نتيجه آن احداث پايگاه نظامي ترکيه در سومالي است تا ابعاد «ژئوپليتيک» مهم رويکردهاي اردوغان مشخص شود.

اردوغان پنجشنبه گذشته در چارچوب سفر دوره‌اي جديد خود به آفريقا از اوگانادا وارد کنيا شد و سپس به سومالي سفر کرد. اردوغان در سومالي به سفر دوره‌اي خود به آفريقا پايان داد. اردوغان با اين سفر تلاش مي‌کند شراکت‌هاي جديدي بنا نهد و بازارهايي براي شرکت‌هاي ترکيه در اين کشورها بگشايد. اين کشورها از بي توجهي رسمي روزافزون کشورهاي بزرگ رنج مي‌برند و اردوغان با انجام دادن اين سفرها براي بهره‌برداري از آن تلاش مي‌کند.

اردوغان چند ماه پيش سفر دوره‌اي مشابهي به آفريقا انجام داد که شامل ساحل عاج، غنا، نيجريه و گينه شد. اردوغان پيش از اين نيز سفر دوره‌اي ديگري انجام داد و به اتيوپي، جيبوتي و سومالي سفر کرد. در بيانيه‌هاي رسمي هدف از اين سفرها تقويت «شراکت راهبردي» و گسترش روابط اقتصادي اعلام شد.

مولود چاووش اوغلو وزير امور خارجه ترکيه نيز سه شنبه گذشته براي بازگشايي سفارت اين کشور به طرابلس پايتخت ليبي سفر کرد. در اين حال اين وزير ترکيه تاکيد کرد شرکت‌هاي اين کشور در روند بازسازي ليبي شرکت خواهند کرد. چاووش اوغلو بعد از آن به رواندا سفر کرد.

سياست جديد ترکيه با کشورهاي آفريقايي مبتني بر اين است که خود را به عنوان شريک اين کشورها معرفي کند و يادآور شود که کشور استعمارگر در آفريقا نبوده و براي بهره‌برداري از امکانات اين قاره سرشار از برخي منابع تلاش نمي‌کند بلکه هدف آن کمک به اين کشورها براي بهره‌برداري از منابع شان است تا جايي که اردوغان اخيرا از برخورد غرب با اين قاره از طريق تشديد محدوديت‌هاي سفر و ديگر تدابيري که آن‌ها را «ديوارهاي طولاني» براي جدا کردن اين قاره از غرب دانسته، انتقاد کرده است.

اردوغان در سخناني در کنيا گفت: «روابط بين ترکيه و قاره آفريقا از مرحله حرف به مرحله عمل رسيده و اين رابطه بين استعمارگر و مستعمره نيست». وي افزود: «در دوره آينده روابط ترکيه و آفريقا تقويت خواهد شد». اردوغان از اوگاندا گفت: «رابطه‌اي که مي‌خواهيم با کشورهاي اين قاره برقرار کنيم مبتني بر شراکت برابر و احترام و سود متقابل است و مي‌توانيم به طور مشترک در همه زمينه ها بهره‌برداري کنيم».

وي همچنين به ظلمي که به اين قاره مي‌شود، پرداخت و يادآور شد «جهان بزرگتر از پنج کشور (اشاره به اعضاي دائم شوراي امنيت سازمان ملل متحد) است». وي افزود ادامه اين سيستم که در شرايط جنگ جهاني اول شکل گرفته، غيرقابل قبول است.

اردوغان افزود: «در ميان اعضاي دائم شوراي امنيت هيچ کشور آفريقايي يا کشوري که ملتش مسلمان باشد، وجود ندارد».

ترکيه همچنين اين ايده را ترويج مي‌کند که ديد متفاوتي به اين قاره دارد. اردوغان در مقاله‌اي نوشت: «بسياري از مردم جهان قاره آفريقا را به فقر شديد و درگيري‌هاي خشونت‌بار و به طور کلي ياس و نااميدي گره مي‌زنند اما ملت ترکيه ديدگاه متفاوتي دارد، ما معتقديم که آفريقا سزاوار بهترين‌هاست». وي چند دهه بهره کشي از قاره آفريقا را يادآور شد.

ناظران معتقدند که اردوغان سعي دارد خسارت‌هايي را که به کشورش بعد از اوضاع سوريه و برکناري محمد مرسي رئيس جمهور سابق مصر وارد شده است جبران و نفوذ سياسي و ديپلماتيک کشورش را در سراسر جهان تقويت کند. در اين حال بسياري از مطبوعات ترکيه نوشتند فعاليت جديد ديپلماتيک و روي آوردن ترکيه به کشورهاي آفريقايي در چارچوب سياست‌هاي دولت حزب حاکم عدالت و توسعه صورت مي‌گيرد که هدف از آن رساندن صدا و محصولات ترکيه به سراسر جهان است.

حزب عدالت و توسعه از زماني که به قدرت رسيده است به طور گسترده براي تقويت روابط با آفريقا تلاش مي‌کند و آنکارا در جهت تحقق اين هدف از سال ۲۰۰۰ توانسته است ميزان مبادلات بازرگاني با آفريقا را هشت برابر افزايش دهد و به شش ميليارد دلار برساند. همچنين تعداد سفارتخانه‌هاي ترکيه در سراسر اين قاره به ۳۹ سفارت رسيده است و ۳۲ کشور آفريقايي در آنکارا سفارت دارند که به معناي افزايش پنج برابري در اين زمينه است. ترکيه معتقد است قاره آفريقا سه ويژگي مهم دارد، جوانان، منابع طبيعي و زمين‌هاي حاصلخيز مناسب براي کشاورزي.

هدف ترکيه همچنين اين است که با تقويت روابط ديپلماتيک و ارائه کمک انساني به بسياري از کشورهاي آفريقايي، حمايت سياسي اين کشورها را در محافل بين المللي به ويژه در سازمان ملل متحد و نهادهاي وابسته به آن به دست آورد. همه اين‌ها در کنار دستاوردهاي اقتصادي و تقويت مبادلات بازرگاني است.

ترکيه که صنايع نظامي خود را در سال‌هاي گذشته تقويت کرده است همچنين تلاش مي‌کند بازارهاي جديدي براي سلاح‌هاي ترکيه که در داخل اين کشور توليد مي‌شود و صدها ميليون دلار براي ترکيه درآمد دارد، باز کند. آنکارا که همه نيازهاي دفاعي خود را از خارج وارد مي‌کرد و براساس برآوردهاي دولت، اکنون ۸۰ درصد آن‌ها را در داخل توليد مي‌کند سعي دارد به صادر کننده سلاح تبديل شود.

در قاره آفريقا ۵۴ کشور وجود دارد و جمعيت آن بيش از يک ميليارد نفر است که بيش از ۷۰ درصد جمعيت آن را جوانان تشکيل مي‌دهند. اين قاره از اقتصادي با رشد سريع برخوردار است و موقعيت جغرافيايي دارد که از نظر اقتصادي و نظامي مهم است. اين قاره علاوه بر اين به منابع انرژي و گذرگاه‌هاي انتقال آن نزديک است.

تقويت روابط سياسي بين ترکيه و بسياري از کشورهاي آفريقايي به موفقيت آنکارا براي ورود به شوراي امنيت در سال ۲۰۰۸ کمک کرد. اين مساله همچنين به موفقيت اکمل الدين احسان اوغلو نامزد ترکيه براي به عهده گرفتن سمت دبيرکل سازمان همکاري اسلامي در سال ۲۰۰۵ کمک کرد.

سومالي گسترده‌ترين دروازه ترکيه در تلاش براي گسترش نفوذ خود در آفريقا به شمار مي‌رود و در حالي که همه جهان از قحطي و فاجعه انساني در سومالي غافل بودند اردوغان در سال ۲۰۱۱ اولين رهبر غير آفريقايي بود که در بيش از ۲۰ سال گذشته به اين کشور فقير و ناامن سفر کرد و در را به روي کمک‌هاي انسان‌دوستانه و اقتصادي و توسعه‌اي نامحدود ترکيه به سومالي گشود.

آنکارا چند سال بعد از حمايت اقتصادي و انساني با دولت سومالي برسر احداث پايگاه نظامي ارتش ترکيه در خاک سومالي مشرف به خليج راهبردي عدن به توافق رسيد تا اين پايگاه، بعد از پايگاه نظامي در قطر و مشرف به خليج فارس، دومين پايگاه نظامي ارتش ترکيه در خارج از اين کشور باشد.

تحليلگران ترکيه‌اي معتقدند پايگاه نظامي در سومالي و گرايش آن به آموزش بيش از ۱۰ هزار نظامي سوماليايي و همچنين موقعيت راهبردي آن از نظر سياسي و جغرافيايي، مقدمه‌اي براي فروش سلاح‌هاي ترکيه در قاره آفريقا و گشودن بازارهاي جديد به روي صنايع جنگي ترکيه خواهد بود که شاهد تحول سريعي در سال‌هاي اخير بوده است.

ترکيه به خوبي اهميت سومالي را با توجه به موقعيت جغرافيايي آن که قاره‌ها را به هم متصل مي‌کند و گذرگاه مهمي براي انرژي در جهان است و همچنين ثروت‌هاي زياد و ذخاير نفتي که سومالي دارد درک مي‌کند بنابراين سومالي در چارچوب سياست کلي قرار دارد که ترکيه براي تاثيرگذاري در سطح منطقه‌اي و بين‌المللي در پيش گرفته است.

در سال‌هاي گذشته ميزان مبادلات بازرگاني بين ترکيه و بسياري از کشورهاي آفريقايي به طور گسترده افزايش يافته است که مهم‌ترين آن‌ها تونس، مغرب، الجزاير و همچنين ليبي است که شرکت‌هاي پيمانکاري ترکيه براي بازسازي ليبي بعد از ويراني آن در زمان انقلاب عليه معمر قذافي، اقدام کردند.

ترکيه در سال ۲۰۰۸ در شهر استانبول اجلاس آفريقا-ترکيه را با نام «همبستگي و شراکت براي آينده مشترک» برگزار کرد. اين اولين اجلاس در نوع خود بود و در آن نمايندگاني از ۵۰ کشور آفريقايي شرکت کردند و در همان سال در «اجلاس اتحاديه آفريقا» که در آديس آبابا پايتخت اتيوپي برگزار شد، ترکيه «هم پيمان راهبردي» توصيف شد.

مترجم: ولدمحمدي

دسته بندی:   انتخاب تحریریه, حقوق بین الملل, دسته‌بندی نشده, دیپلماسی اقتصادی, سیاسی

دیدگاه ها