عصر دیپلماسی

پنج شنبه, ۳۰ دی, ۱۳۹۵
فهرست

تلاش‌هاي ترکيه براي بازتعریف روابط خارجی خود

روزنامه القدس العربي چاپ لندن در مقاله‌اي به قلم اسماعيل جمال نوشت تحليلگران سياسي ترکيه‌اي و عرب در مصاحبه با اين روزنامه درباره اين موضوع اتفاق نظر داشتند که دولت جديد ترکيه بعد از آنکه بحران‌هاي بين‌المللي، اين کشور را از نظر سياسي و اقتصادي دچار مشکلات فراواني کرده است، اکنون تلاش‌هاي گسترده‌اي در چارچوب سياست جديد براي بهبود روابط با بسياري از کشورهاي جهان به کار مي‌گيرد.

پس از شکست آنکارا در «به صفر رساندن مشکلات» با همسایگان و نیز کاهش بی سابقه رشد اقتصادی این کشور در سالهای اخیر، ترکیه تلاش‌هاي گسترده‌اي آغاز کرده که مهم‌ترين آن‌ها اقدام براي پايان دادن به بحران با روسيه، ازسرگيري روابط ديپلماتيک با امارات، نزديک بودن امضاي (توافقنامه) عادي سازي روابط با اسرائيل، تمايل به عدم گسترش اختلافات با آلمان و همچنين تلاش‌ها براي گسترش روابط اقتصادي با تهران براي جبران زيان‌هاي اقتصاد ترکيه است.

 تلاش‌هاي بي‌وقفه و شتابزده ترکيه با روسيه

 تنها دو روز بعد از اينکه رجب طيب اردوغان رئيس جمهور ترکيه به مناسبت روز ملي روسيه به ولاديمير پوتين همتاي روسي خود و بينعالي ييلديريم نخست وزير ترکيه به ديميتري مدودف همتاي روسي خود تبريک گفت، اردوغان اندره کارلوف سفير روسيه در آنکارا را به ضيافت افطار سفراي خارجي در ساختمان رياست جمهوري دعوت کرد.

ترکيه ابراز اميدواري کرد که پيام تبريک اردوغان به پوتين گام نخست در مسير عادي سازي روابط بين دو کشور باشد.

نعمان کورتولموش معاون نخست وزير ترکيه گفت اين اقدام نشانه تمايل ترکيه براي بازگرداندن روابط با روسيه به مسير طبيعي خود است. وي ابراز اميدواري کرد که روابط بين دو کشور که در پي بحران سرنگوني جنگنده روسيه آسيب ديده است، بهبود يابد.

با وجود اينکه ديميتري پسکوف سخنگوي کرملين گفته است ما نيز خواستار عادي سازي روابط و بازگشت آن به مسير همکاري براي تامين منافع متقابل هستيم، اما وي تاکيد کرد ترکيه بايد براي بهبود روابط اقداماتي از طريق عمل کردن به شرط‌هاي روسيه آغاز کند؛ شرط‌هايي که پوتين بعد از اين حادثه اعلام کرده و شامل عذرخواهي، بازخواست و پرداخت غرامت مي‌شود.

در اقدامي ديگر، رياست ستاد مشترک ترکيه اعلام کرد ترکيه و فنلاند در چارچوب توافقنامه آسمان آزاد، پرواز شناسايي هوايي مشترکي بر فراز روسيه انجام مي‌دهند. اين در حالي است که چند هفته پيش آنکارا به علت بحران اخير، با پرواز هواپيماي شناسايي روسيه بر فراز ترکيه مخالفت کرده بود.

 توافق قريب الوقوع با اسرائيل

 تقريبا قطعي است که مذاکرات اسرائيل و ترکيه به مراحل بسيار پيشرفته‌اي رسيده است و انتظار مي‌رود توافقنامه‌اي براي عادي سازي روابط ديپلماتيک به طور نهايي امضا شود. روابط ديپلماتيک بين دو طرف از زمان حمله اسرائيل به کشتي ماوي مرمره حامل کمک هاي ترکيه به غزه و کشته شدن ده نفر از اتباع ترکيه قطع شده است.

در آخرين تاکيد رسمي، مولود چاووش اوغلو وزير امور خارجه ترکيه گفت ترکيه يک يا دو نشست با عادي سازي روابط با اسرائيل فاصله دارد. وي گفت دو ديدار ديگر با طرف اسرائيلي براي بررسي جزئيات مربوط به چارچوب مذاکرات باقي مانده است.

در مهم‌ترين نشانه ايجاد تحول مهم در روابط دو طرف، ترکيه از جمله کشورهايي بود که اسرائيل را براي رياست کميته ششم (امور حقوقي) وابسته به مجمع عمومي سازمان ملل متحد که در زمينه مبارزه با تروريسم و مسائل حقوق بين الملل فعاليت مي‌کند، نامزد کرد. اين اقدام از طريق گروه کشورهاي غرب اروپا صورت گرفت که در کنار استراليا، نيوزيلند، اسرائيل و ترکيه شامل تعدادي از کشورهاي غرب اروپا مي‌شود.

 سفير امارات به آنکارا باز مي‌گردد

 در اولين گام عملي بعد از تلاش‌ها براي بهبود روابط با امارات، رجب طيب اردوغان رئيس جمهور ترکيه چند روز پيش استوارنامه خليفه شاهين المرر سفير امارات در آنکارا را دريافت کرد.

مولود چاووش اوغلو وزير امور خارجه ترکيه اولين مسئول ترکيه‌اي بود که از مدت‌ها پيش به امارات سفر کرد. وي تاکيد کرد اين سفر نقطه عطفي در روابط بين دو کشور به شمار مي‌رود. وي افزود دو طرف به توافقي براي گسترش روابط در همه زمينه‌ها در مرحله آينده دست يافتند.

روابط ديپلماتيک ترکيه و امارات در برهه گذشته به علت اختلاف نظر درخصوص تعدادي از پرونده‌ها که مهم‌ترين آن‌ها اقدام ارتش مصر به براندازي محمد مرسي اولين رئيس جمهور منتخب است، سرد شده بود و نزديک شدن عربستان و ترکيه به يکديگر، به ايجاد روابط نزديک با ابوظبي کمک کرد.

ترکيه همچنين براي تقويت روابط اقتصادي خود با تهران تلاش مي‌کند و در برهه گذشته سعي کرده است در تلاش براي استفاده از نتايج اقتصادي توافق هسته‌اي که براساس آن تحريم‌هاي تهران برداشته شده، اختلافات سياسي عميق بين دو کشور به ويژه درباره مساله سوريه را دور نگه دارد.

محسن جلال پور رئيس اتاق تجارت و بازرگاني ايران چند روز پيش اعلام کرد اتاق صنايع استانبول يک شهرک صنعتي با ۱۴۰ واحد در ايران خواهد ساخت که هزينه مرحله نخست آن به ۱۰ ميليارد دلار آمريکا مي‌رسد.

نهاد زيبکچي وزير انرژي ترکيه نيز چند روز گذشته گفت اين کشور در چارچوب تلاش خود براي بهبود روابط اقتصادي و تجاري با ايران پنج مستشار تجاري جديد به ايران اعزام خواهد کرد.

خبرگزاري رويترز نيز اخيرا به نقل از بولنت تفنکچي وزير گمرک و تجارت ترکيه اعلام کرد ترکيه بعد از اينکه تحريم‌هاي تهران برداشته شد، با حداکثر سرعت ممکن براي افزايش سه برابري ارزش تجارت با ايران تلاش مي‌کند تا به ۳۰ ميليارد دلار برسد.

ارزش تجارت بين ايران و ترکيه در سال ۲۰۱۲ به ۲۱/۹ ميليارد دلار افزايش يافته بود اما اين رقم در سال ۲۰۱۵ به علت تاثير تحريم‌ها و اختلافات به کمتر از ۱۰ ميليارد دلار کاهش يافت.

باکار اتاجان تحليلگر سياسي ترکيه‌اي گفت اين تلاش‌ها عملا وجود دارد و در چارچوب سياست جديد ترکيه براي بهبود روابط با بسياري از کشورها صورت مي‌گيرد. اما وي تاکيد کرد اين ماموريت آسان نخواهد بود زيرا بسياري از طرف‌هاي بين‌المللي هستند که تمايل ندارند روابط ترکيه بهبود يابد و اقتصاد اين کشور توسعه پيدا کند.

اتاجان اظهار داشت تغيير واقعي از طريق ايجاد تغييرات زياد در وزارت امور خارجه ترکيه پس از اينکه بينعالي ييلديريم سمت نخست وزيري را به عهده گرفت، رخ داده است. وي گفت نماينده ترکيه در سازمان ملل متحد و تعدادي از نهادهاي بين‌المللي و پايتخت‌هاي مهم تغيير کرده است تا موفقيت جديدي در سياست خارجي به دست آيد.

اين تحليلگر پيش بيني کرد ترکيه در بهبود روابط خود موفق شود اما نه در کوتاه مدت. به گفته وي، اين مساله به زمان بيشتري به ويژه با روسيه نياز دارد؛ روسيه براي تحميل شرط‌هاي خود به ترکيه تلاش مي‌کند.

از سوي ديگر صلاح لبيب کارشناس سياسي در امور ترکيه گفت سرنگوني هواپيماي روسيه و به دنبال آن تغييرات شديد در اوضاع سوريه، عاملي براي تغيير شيوه برخورد ترکيه با مسائل منطقه بود.

وي در مصاحبه با القدس العربي افزود چند مساله وجود دارد که از اولويت زيادي برخوردار است از جمله مساله سوريه، تعامل با غزه، عادي سازي روابط با اسرائيل، مساله مصر و بحران در روابط با دولت مصر و امارات.

اين کارشناس گفت دولت ترکيه به طور موازي در خصوص اين پرونده‌ها تلاش کرده است. اين پرونده‌ها به يکديگر گره خورده است و تحکيم روابط با عربستان و همراهي با آن در مقابله با نفوذ ايران و پي در پي سخن گفتن از امنيت خليج فارس، انگيزه و عاملي براي روابط نزديک با امارات و به عنوان مثال کاهش اختلاف بين دو طرف درباره مسائل مصر و ليبي بود.

وي تصريح کرد هدف اصلي اين سياست ترکيه کاهش تاثيرات منفي بر اقتصاد به منظور بازگرداندن ميزان رشد به سطح گذشته است. اما مسائلي وجود دارد که حل آن‌ها باعث خواهد شد بخشي از وجهه مثبتي که ترکيه در سال‌هاي گذشته در جهان اسلام به دست آورده است، از بين برود. اولين مساله، مساله عادي سازي روابط با اسرائيل است. با وجود اينکه ترکيه تبليغات زيادي درباره مشروط کردن عادي سازي روابط با اسرائيل به لغو محاصره غزه به راه انداخته است، اما به نظر مي رسد اسرائيل در مقابل ارائه امتيازهاي زياد به فلسطيني‌ها، به ترکيه نياز مبرم نداشته باشد. به همين علت عادي سازي روابط ماه‌ها به تاخير افتاده است، هر چند که تبادل اقتصادي در مقايسه با سال حادثه کشتي مرمره (حمله اسرائيل به کشتي ماوي مرمره حامل کمک‌هاي ترکيه به غزه) دو برابر شده است.

به گفته اين کارشناس، راي ترکيه به اسرائيل براي رياست کميته حقوقي سازمان ملل متحد از تحول سياسي آشکاري در روابط با اسرائيل پرده برداشت. هدف دولت ترکيه اين است که به سياست ما قبل بهار عربي بازگردد اما اين به علت تغييرات جدي در منطقه غير ممکن است. در عين حال ترکيه تشکيل ائتلاف‌هايي را مد نظر قرار خواهد داد تا بتواند از تشکيل کشور کردي در مرزهاي خود جلوگيري کند و حضور نظامي روسيه را در نزديکي خود کاهش دهد.

در اين حال محمود عثمان نويسنده و تحليلگر سياسي گفت اقدام ترکيه به سرنگون کردن جنگنده روسيه و به دنبال آن تحولات پي در پي و تدابير روسيه در سطح نظامي و راهبردي در سوريه و منطقه باعث شد ترکيه در زمينه‌هاي نظامي، سياسي و اقتصادي زيان ببيند.

وي در مصاحبه با القدس العربي گفت ترکيه از نظر نظامي قدرت پرواز بر فراز سوريه و اقدام در شمال اين کشور را از دست داد و از نظر سياسي مواضع سياسي ترکيه بيش از هر زمان ديگري به واشنگتن و ناتو منوط شد. از نظر اقتصادي نيز ميزان مبادلات بازرگاني بين دو کشور با وجود نياز دو طرف به يکديگر کاهش يافت. علاوه بر اين بخش گردشگري ترکيه به شدت زيان ديد زيرا شمار گردشگران روس در ترکيه که بخش زيادي از گردشگران اين کشور را تشکيل مي دادند، به شدت کاهش يافت.

وي افزود ترکيه مجبور شد همه پيامدها را بدون دخالت ناتو متحمل شود در نتيجه اين برداشت به وجود آمد که ترکيه در مقابله با روسيه به حال خود رها شده است. به همين علت ترکيه به دنبال فرصت براي آغاز گفتگو با روسيه بود و مناسبت روز ملي روسيه، فرصت مناسبي براي نزديک شدن به روسيه بود به طوري که اردوغان و ييلديريم به همين مناسبت پيام تبريک به همتايان خود ارسال کردند تا تاکيد کنند که مقامات ترکيه تصميم جدي براي بهبود روابط با روسيه دارند.

 ولدمحمدي

دسته بندی:   انتخاب تحریریه, دسته‌بندی نشده, دیپلماسی اقتصادی, سیاسی

دیدگاه ها